قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٤٣٧

تعليقات

( قابوس‌نامه 272 - 273 ) . در ضمن با توجه به ضبط « ماورا [ ا ] لنهر » در نسخهء اساس كه به همين صورت مكرر شده و نيز با در نظر گرفتن شعر منوچهرى ، اگر چه در ان ضرورت وزن هست ، ممكن است تصور كرد كه اين كلمه در قديم اين طور :

« ماورا النهر » تلفظ و نوشته مىشده است .

ص 196 س 2 جگر خواره : معنى جگرخواره را نوعى ساحر و نيز آدم رنج‌كش و محنت‌پرست و كسى كه غم و اندوه بسيار خورد ، نوشته‌اند ( برهان قاطع ) . آقاى سعيد نفيسى در اين مورد آن را « مزاحم و مصدع » معنى كرده‌اند ( قابوس‌نامه ص « ما » ) .

ص 196 ص 3 پردهء راست : پرده در اصطلاح موسيقى ، دستان ، دست ، نوا ، گاه ، راه (

ton

) است ( لغت‌نامهء دهخدا ) . پردهء راست ظاهرا نام آهنگى بوده است در موسيقى قديم ، منوچهرى نيز گفته است :

پردهء راست زند نار و بر شاخ چنار * پردهء باده زند قمرى بر نارونا

( منوچهرى ، ديوان 3 )

هندوشاه نخجوانى نام دوازده آهنگ و پردهء گوناگون را درين دو بيت آورده است :

نواور است ، حسينى و راهوى و عراق * حجاز و زنگله و بوسليك با عشاق

دگر سپاهان باقى بزرگ وزير افگند * اسامى همهء پردهاست بر اطلاق

( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

درين بيت منوچهرى :

گر سخن گويد ، باشد سخن او ره راست * زو دلارام و دل‌انگيز سخن بايد خواست

( منوچهرى ، ديوان 158 )

ره راست آهنگ موسيقى را به خاطر مىآورد ( نيز درين باب ، رك . كتاب الادوار فى الموسيقى تأليف صفى الدين ابو المفاخر عبد المؤمن بن يوسف بن فاخر اورميه‌اى ( 613 - 693 ه . ق . ) بكوشش يحيى ذكاء ، مجلهء موسيقى دورهء سوم ش 49 ص 22 ؛ مقاصد الالحان 55 - 57 ؛ شرحى بر رسالهء موسيقى جامى ، مجلهء موسيقى دورهء سوم ش 103 ص 6 )

ص 196 س 4 پردهء باده : پردهء ماده را - كه در نسخهء اساس و ل هم ديده مىشود - تصحيف « پردهء باده » شمرده‌اند ( فرهنگ فارسى دكتر محمد معين ) . در شعر منوچهرى پردهء باده به كار رفته بمعنى آهنگى از موسيقى قديم و اين كلمه در برخى نسخه‌ها پردهء باده و در بعضى پردهء ماده ضبط شده بوده است :

پردهء راست زند نار و بر شاخ چنار * پردهء باده زند قمرى بر نارونا

( منوچهرى ، ديوان 3 )

ص 196 س 4 پردهء عراق : نام آهنگى ديگر از الحان موسيقى قديم است ؛ ميزانى گفته است :