قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٣

تعليقات

به كه كلنگى به هوا ؛ گنجشك بدست است به از باز پريده ؛ عصفور فى اليد خير من الف كركى فى الجو ؛ سيلى نقد به از حلواى نسيه ؛ سيلى نقد از عطاى نسيه به ؛

بدست آوريده خردمند سنگ * به نايافته در بندهد ز چنگ

( اسدى )

بنسيه مده نقد اگر چند نيز * به خرما بود وعده و نقد خار

( ناصر خسرو ، نقل از امثال و حكم 2 / 967 )

صفقة بنقد خير من بدرة بنسيه ( مجمع الامثال 363 ) .

ص 171 س 5 - 6 تا در سفر خشك ده نيمى يا بى بطمع ده يازده در دريا منشين : سفر خشك يعنى سفر در خشكى ، چند سطر بعد هم « خشك » را به همين معنى به كار برده است : « بر خشك اگر واقعه‌اى بيفتد كه مال بشود » . سعدى نيز نوشته است :

« صياد بىروزى در دجله ماهى نگيرد و ماهى بىاجل در خشك نميرد » ( گلستان كليات 205 ) .

ص 171 س 6 كعب : « بالفتح هر بند استخوان و شتالنگ و استخوان بلند پشت پاى كه بستنگاه شراك باشد » ( منتهى الارب ) ؛ نيز « آن جزء از انسان و ديگر حيوانات كه در وقت نشستن ملاصق زمين مىشود » ( فرهنگ نفيسى ) . سعدى نوشته است :

« احمق را ستايش خوش آيد چون لاشه كه در كعبش دمى فربه نمايد » ( گلستان ، كليات 198 ) . در اين جا همان معنى نخستين مرادست .

ص 171 س 11 اركبوا البحر مرة و انظروا فى آثار عظمة اللّه جل جلاله : يك بار در دريا نشينيد و در آثار عظمت خداوند جل جلاله نظر كنيد . در نسخهء اساس « اركبو » نوشته شده كه درست نيست و بايد به « اركبوا » اصلاح شود .

ص 171 س 12 اخريان ، آخريان : بمعنى متاع و مال التجاره است : « اخريان طبرستان از زعفران و گليم و دستار و چهارصد برده » ( تاريخ بلعمى ، نسخهء خطى آقاى سعيد نفيسى ) ؛

آخريان خرد سفته فرستم به دوست * هيچ ندارم دگر چون دل و جان نزد اوست

( عسجدى ، فرهنگ آنندراج )

خلاق المعانى كمال الدين اسماعيل گويد :

چون مىدهى مرا تو عطاهاى به گزين * جز به گزين چه آرمت آخر ز اخريان

( فرهنگ سرورى ، نقل از تعليقات المصادر زوزنى 433 )

ص 171 س 13 بدست كسان مار بايد گرفت : نظير اين سخنان است : مار بدست دشمن ( يا ديگران ) بايد گرفت ؛

چون يار به بوسه دادنم بار گرفت * زلفش بگرفتم از من آزار گرفت