قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٩
تعليقات
و جايى با نعمت و ملكشان ترساست ، و ايشان را هزار دهست بزرگ ، و اندر ميان ايشان مردمانىاند ترسا ، و مردمانى بت‌پرستند ، و مردمان وى گروهى كوهىاند و گروهى دشتى » ( حدود العالم 191 ) آقاى دكتر معين راجع به اين كلمه نوشته‌اند : « [ آلان ] واران : از ريشهء
aryan
( آريائى ) و آن نام قومى است كه در شمال آذربايجان مسكن داشتند و سرزمين آنان را بنام ايشان اران والان خوانده‌اند . » ( برهان قاطع 1 / 56 / 5 ح ) . مرحوم قزوينى نوشته‌اند : « آلان قبيله يا بلادى است در حدود قفچاق و روس . . . » ( يادداشتهاى قزوينى 1 / 92 )
ص 116 س 1 كدود : اين كلمه را چنين معنى كرده‌اند : « الكدود : الكثير الكد - و البخيل ؛ رجل كدود : شغل نفسه بتعب » ( اقرب الموارد ) و ظاهرا درين جا معنى دوم مرادست .
ص 116 س 6 كسلان : بمعنى سست و كاهل است ( منتهى الارب ) .
ص 116 س 13 از روزگار آدم باز : باز ، در پهلوى به صورت اپاچ بمعنى به عقب ، باز و دوباره آمده است . در فارسى درى تا حدود قرن ششم « باز » مورد استعمال خاصى به صورت ظرف و قيد داشته كه در خور توجهست ؛ عبارت بالا نمونه‌اى ازين قبيل و در ان « باز » بمعنى امتداد زمان از گذشته تا حال است . در تاريخ بخارا مىخوانيم :
« زنان آن ديار حقه‌ها از طلا و نقره و چوب سازند و از طفلى باز بر پستانها بندند تا به حال خود بماند و كلان نشود . »
ص 116 س 16 برهمن : لغتى است در سنسكريت به صورت
brahmana
بمعنى مطلق پيشوايان روحانى و يكى از سه طبقهء مردم در آيين برهمايى ( رك . دكتر محمد معين ، مزديسنا و تأثير آن در ادبيات پارسى 405 ) ؛ معرب اين كلمه نيز برهمن است و به براهمه آن را جمع بسته‌اند ( نيز رك .
F . Rahman : « Brahima » , EI , 2 . ed . , I , 1062 - 63
.
ص 117 س 1 راوت : چنان كه ملاحظه مىشود در مورد اين كلمه ضبط نسخهء اساس و ديگر نسخه‌ها متفاوتست ولى
Sir D . Ibbeston
آن را
Rawat
نوشته و راوتها را طبقه‌اى از مردم هند شمرده كه مقامشان تا حدودى نسبت به ديگر طبقات فروترست (
Panjab castes Lahore 1916 , P . 16 )
، نقل از ترجمهء انگليسى قابوسنامه :
( R . Levy , A Mirror for Princes , P . 105 , n . I
ازينرو اين كلمه در متن اصلاح شد .
ص 117 س 1 كرار :
Sir D . Ibbeston
تلفظ اين كلمه را
Kirar
نوشته و « كرار » يا
Mahajan
را طبقه‌اى از مردم هند ناميده كه علاوه بر سوداگران شامل صاحبان بعضى مشاغل ديگر نيز مىشود ( رك .
Panjab castes , Lahore 1916 , P . 16
نقل