قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٢
تعليقات
ص 84 س 19 اى پسر : در نسخهء اساس تلفظ كلمهء پسر به صورت
Pasar
مكرر آمده است و در متنهاى ديگر هم ديده مىشود ( رك .
Lazard 188
.
ص 85 س 3 بايد كه چو عذرا و چو وامق باشد : وامق و عذرا نام دو عاشق معروفست مانند ليلى و مجنون ؛ آقاى دكتر محمد معين در حواشى برهان قاطع ( 4 / 2255 ) :
« دولتشاه در تذكرة ال شعر اء ( مصحح براون : طبع ليدن ص 30 ) گويد :
« حكايت كنند كه امير عبد اللّه بن طاهر ( متوفى 230 ه . ) كه به روزگار خلفاى عباسى امير خراسان بود ، روزى در نيشابور نشسته بود ، شخصى كتابى آورد و بتحفه پيش او بنهاد ، پرسيد كه « اين چه كتابست ؟ » گفت : « اين قصهء وامق و عذراست ، و خوب حكايتى است كه حكما بنام شاه نوشيروان جمع كرده‌اند . » امير فرمود كه « ما مردم قرآن خوانيم ، به غير از قرآن و حديث پيغمبر چيزى نمىخواهيم ، ما را ازين نوع كتاب در كار نيست ، و اين كتاب تأليف مغانست و پيش ما مردودست . » فرمود تا آن كتاب را در آب انداختند . . . » اين داستان هر چند مبالغه‌آميزست ، شهرت وامق و عذرا را مىرساند . - گفته‌اند كه اين داستان مأخذى پهلوى داشته . در هر حال عنصرى بلخى شاعر معروف و سپس فصيحى جرجانى در 441 ه . آن را بنظم درآورده‌اند . علاوه بر منظومهء عنصرى ، اته
( Ethe , Grundriss d . Iran . Philol . , II , 240 )
شش منظومهء ديگر نام مىبرد كه همه مفقود شده‌اند . رك . وامق و عذرا بقلم كلمان هوار ، در دائرة المعارف اسلام . منظومهء عنصرى نيز مفقود شده ، فقط مقدارى از اشعار آن به شاهد لغات در لغت فرس اسدى آمده ؛ استاد محمد شفيع پاكستانى بخشى از ابيات اين منظومه را يافته‌اند و تصميم دارند چاپ كنند . طبق اشعار باقيمانده از منظومهء عنصرى ، بسيارى از نامهاى اشخاص و امكنهء اين داستان يونانى است ، بنابرين بعيد نيست كه اصل داستان از يونانى به پهلوى ترجمه شده بوده و پس از اسلام آن را به پارسى گردانيده باشند . »
ص 85 س 7 بطليموس : كه به صورت بطلميوس هم در كتابها به كار رفته است كلمه‌اى است كه اصل يونانى و لاتينى آن :
Ptolemaeus
است . درين جا منظور منجم معروف و عالم جغرافيا و رياضىدان يونانى بطليموس القلوذى
Ptolemaeus Clodius
است كه در مصر به دنيا آمده و در 167 ميلادى نزديكى اسكندريه درگذشته است ( در باب او ، رك .
M . Plessner , Ency . de l'Islam , II , 1133 - 1135
) نه آن كه غرض نويسنده از كلمهء بطليموس نام مؤسس و يا لقب شانزده پادشاه سلسلهء بطالسهء مصر باشد كه از 323 تا 30 قبل از ميلاد حكومت داشته‌اند و در روزگار آنان علوم و فنون رونق گرفته است . آقاى سعيد نفيسى در باب ضبط اين كلمه در كتابهاى