قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٣١٤

تعليقات

همراه برند يا به كسى دهند كه نشانهء پستى طبع است . « الزلة . . اسم لما يحمل من المائدة لقريب او صديق » ( لسان العرب 11 / 307 ) . خاقانى گفته است :

عيسيم از بيت معمور آمده وز خوان خلد * خورده قوت و زله اخوان را ز خوان آورده‌ام

( ديوان 254 )

ص 76 س 1 الزلة زله : آقاى سعيد نفيسى در تصحيح قابوس‌نامه اين جمله را « الزلة ذلة » دانسته و « الزلة زلة » را - كه ضبط نسخه بوده - تغيير داده‌اند . نسخهء اساس ما نيز با ضبط نسخهء ايشان مطابق است و چون صورت فوق هم « الزلة زلة » معنيش بىتناسب نيست و يعنى : از خوان ميهمانى با خود چيزى برداشتن و بردن خطاست بعلاوه در نسخه‌هاى ل و ن و ب نيز چنين است ، در متن تغييرى داده نشد اما بايد اين نكته را هم افزود كه در كشف المحجوب هجويرى آمده است : « چون صاحب دعوت محرم باشد روا بود كه متأهلى زله‌اى برگيرد و اگر نامحرم بود به خانهء وى رفتن روا نبود اما به همه وقت زله ناكردن اوليتر باشد كه سهل بن عبد اللّه رض گويد : الزلة ذلة ، زله ذلت بود و اللّه اعلم بالصواب » ( كشف المحجوب 455 ) . مرحوم دهخدا نيز در امثال و حكم ( ج 1 ص 250 ) اين عبارت را به صورت « الزلة ذلة » ، با توجه به متن كشف المحجوب ، نقل كرده است بدين ترتيب معنى جمله همان است كه آقاى سعيد نفيسى نوشته‌اند : « چيزى كه از خوان ميهمانى با خود برند خوارى است » ( قابوس‌نامه 53 / 1 ح ) و شايد درين جا مناسب‌تر مىنمايد . در چاپ هدايت و در حاشيهء چاپ ليوى و نيز در حاشيهء چاپ آقاى امين عبد المجيد بدوى « الزلة ذلة » آمده است .

من از زمانه كفافى فزون نخواهم از ان * كه زله بند نباشند مردم قلاش

( ابن يمين )

زلهء خاص آفت عامى است * زله بستن ز غايت خامى است

( اوحدى ، امثال و حكم 1 / 250 )

ص 76 س 6 - 7 الجنون فنون : نظير آنچه گفته‌اند :

تذكر نجدا و الحديث شجون * و جن اشتياقا و الجنون فنون

( على قهستانى )

طويت بادراك العلوم و نيلها * رداء شبابى و الجنون فنون

فلما تعاطيت العلوم و نلتها * تبين لى ان الفنون جنون

جواب داد كه از سر برون كن اين سودا * كه اين نشان جنون است و الجنون فنون

( ابن يمين )