قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٣٠١

تعليقات

ص 56 س 5 الشباب نوع من الجنون : يعنى جوانى نوعى ديوانگى است ، نظير : الشباب مطية - الجهل ( مجمع الامثال 312 ) ؛ الشباب جنون برئه الكبر ( امثال و حكم 1 / 253 ) ؛ و نيز يادآور اين بيت نابغهء ذبيانى است :

فانك كالليل الذى هو مدركى * فان مطية الجهل الشباب

( نهاية الارب فى فنون الادب 3 / 63 )

ص 56 س 8 چنان كه آن پير گفت : چندين سال خيره غم خوردم . . . : نظير اين مضمون را نظامى گنجه‌اى در خسرو و شيرين آورده است :

جوانى گفت پيرى را چه تدبير ؟ * كه يار از من گريزد چون شوم پير

جوابش داد پير نغز گفتار * كه در پيرى تو خود بگريزى از يار

ص 56 س 12 عسجدى : ابو نظر عبد العزيز بن منصور العسجدى شاعر دورهء غزنوى است كه بعد از سال 432 ه . در گذشته است . اين بيت كه در قابوسنامه به عسجدى نسبت داده شده در ديوان عسجدى - كه آقاى طاهرى شهاب تصحيح كرده و بطبع رسانده‌اند - مذكور نيست .

ص 57 س 4 درزى : مركب است از درز + ى ( نسبت ) بمعنى دوزنده و خياط ؛ انورى گويد :

من و سه شاعر و شش درزى و چهار دبير * اسير و خوار بمانديم در كف دو سوار

دبير و درزى و شاعر چگونه جنگ كنند * اگر چه چارده باشند و گر چهار هزار

( انورى ، ديوان 2 / 650 )

منوچهرى نيز گفته است :

گلنار ، همچو درزى استاد بركشيد * قوارهء حرير ، ز بيجاده‌گون حرير

( منوچهرى ، ديوان 34 )

ص 57 س 15 اگر در مستى جوانى محالى كنند و گويند : « محال ( اسم مفعول از احالة ، باب افعال از ح و ل ) بمعنى تغيير يافته از وجه راست ، و بنا برين باطل » ( مجتبى مينوى ، كليله و دمنه 327 / 1 ح ) : « ملك سوابق عهود را فرو گذاشت و محال دشمنان را در ضمير مجال تمكن داد » .

ص 58 س 2 بر پيران تماخره كنند : تماخره بمعنى مسخرگى و شوخى است و تماخره كردن ، ريشخند كردن و مسخره كردن است .

ص 58 س 8 جواب پيران مسكت باشد : مسكت از اسكات ( بمعنى ساكت و خاموش كردن ) يعنى سخنى كه طرف را وادار به سكوت كند ، عثمان مختارى گفته است :

در مجمع شاهان سخنش مسكته گوييست * بر عرصهء ميدان علمش نادره بازيست

( عثمان مختارى ، ديوان 550 )