قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٠
تعليقات
گفته است :
طيره همى شدم كه چنين ميهمان مرا * كو را به عمر خويش نديدم شبى به خواب
چندان درنگ نه كه كنم خدمتى به شرط * چندان يسار نه كه كنم پاره‌اى جلاب
( انورى ، ديوان 1 / 30 )
و شمس طبسى گويد :
نافه گشاى چمن طيره از ان شد كه صبح * كرد روان در هوا قافلهء مشكبار
( شمس طبسى ، ديوان 41 ب 721 )
ص 39 س 3 همه چيز همگان دانند و همگان هنوز از مادر نه‌زاده‌اند : « همگان » در متنهاى مختلف آمده است از جمله در كتاب التفهيم بيرونى ( 23 / 3 ) مىخوانيم : « نسبت همگان به دائره‌هاى خويش يكى باشد » (
Lazard 243
؛ « و اجعل لى لسان صدق فى الاخرين . . . و نيز گفته‌اند لسان صدق مرا چنان گردان كه همگانم راست - گوى دارند و به من بگروند » ( تفسير كمبريج ورق 91
a , 1 .
15 ؛ سورهء
XXVI
آيهء 184 » رك : براون . تفسير ص 493 ) ؛ « گفتند ( وزير را ) راى ملك را چه مزيت ديدى بر فكر چندين حكيم ؟ گفت : بموجب آن كه انجام كار معلوم نيست وراى همگان در مشيت است كه صواب آيد يا خطا ؟ پس موافقت راى پادشاه اختيار كردم . » « گلستان ص 52 - 53 » ( نقل از حواشى برهان قاطع 4 / 2371 ) ؛ « چون بو سعيد نام سلطان بگفت همگان شدند و باز برنشستند » « و چون اين نامه بشنودند همگان گفتند كه خداوند انصاف تمام بداده بود » ( تاريخ بيهقى 7 و 9 ) . در حواشى برهان قاطع ، همگان جمع همه مركب از :
همه ( همگ ) + ان ( نشانهء جمع ) . تلقى شده ( رك . حواشى برهان قاطع 4 / 2371 « همگان و نيز همگنان » ) . آقاى مجتبى مينوى در تصحيح كليله و دمنه اشاره كرده‌اند كه « همگنان جمع همه است و جمع اين كلمه در كتب و اشعار قديم جز بدين صورت نيامده است و همگنان معنائى غير از اين ندارد » ( كليله و دمنه 35 / 14 ح ) و در جمله‌هاى زيرين كلمهء « همگان » را - كه در نسخهء اساسشان بوده - به « همگنان » تصحيح كرده‌اند : « اگر همگنان دست در دست ندهيد و در تدارك اين كار پشت در پشت نه‌ايستيد وكيل دريا را جرأت افزايد ، و هرگاه كه اين رسم مستمر گشت همگنان در سر اين غفلت شويد » ( كليله و دمنه 113 / 9 و 10 ) ؛ « چه مقررست كه همگنان را در كسب سعادت و طلب دولت حركتى بباشد و هر يك فراخور حال خود از آن جهت سودائى بپزد » ( كليله و دمنه 210 / 1 ) . نيز رك :
zazard 243
.
ص 39 س 8 بوشكور بلخى : شاعر نيمهء اول قرن چهارم هجرى و گوينده منظومهء آفرين‌نامه ،