قابوس نامه ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٢

تعليقات

چون بود دولت تو روز افزون * چه زيان از حسود كارافزاى

( انورى ، ديوان 1 / 450 )

در همين كتاب « كارافزايى » به همين معنى به كار رفته است : « در ان خانه بر سر نان و بر سر نبيد كار افزايى مكن » ( ص 75 ) .

ص 29 س 1 النصح عند الملأ تقريع : اندرز گفتن در حضور جمع چون سركوفت و سرزنش است . اين سخن منسوب به على ( ع ) است . ترجمهء منظوم اين جمله از صد كلمهء على ابن ابى طالب اثر رشيد الدين وطواط چنين است :

گر نصيحت كنى به خلوت كن * كه جزين شيوهء نصيحت نيست

هر نصيحت كه در ملا باشد * آن نصيحت بجز فضيحت نيست

( صد كلمه چاپ تبريز 1312 ص 15 به نقل سعيد نفيسى ، قابوس‌نامه 212 ) در كيمياى سعادت نيز آمده است : « نصيحت بر ملأ فضيحت باشد » ( امثال و حكم 4 / 1815 ) .

ص 29 س 9 اندر شورستان تخم مكار : تخم در شورستان كاشتن مثل است و بر كار بىحاصل كردن و كوشش بىجا و بىسود دلالت مىكند ؛ در كتابهاى مختلف اين مفهوم مكرر آمده است :

نعت گويى جز بنام او سخن ضايع شود * تخم چون در شوره‌كارى ضايع و بىبر شود

عنصرى

چه آن پندى كه من بر تو بخوانم * چه آن تخمى كه در شوره فشانم

فخر الدين اسعد گرگانى

يكى گفت ضايع چرا مىكنى عمر * چگونه كسى تخم در شوره كارد

ابن يمين

زمين شور سنبل برنيارد * درو تخم عمل ضايع مگردان

سعدى

كى گيرد پند جاهل از تو * در شوره نهال چون نشانى

ناصر خسرو

به پيش جاهلان مفكن گزافه پند نيكو را * كه دهقان تخم هرگز نفگند در ريگ و شورستان

ناصر خسرو ( شواهد از امثال و حكم 1 / 542 ، 2 / 918 )

نظير :

شوره است سفيه و سفله ، در شوره * هشيار هگرز تخم كى كارد ؟

ناصر خسرو ، ديوان 111