گنجينه بهارستان ( مجموعه رساله در علوم قرآن و روايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٠

مكّى ومدنى

اين تعريف مشهورترين تعاريف مكّى ومدنى است وأغلب دانشمندان بر أساس آن ، حكم به مكّى ومدنى سور داده‌اند .

2 . تقسيم‌بندى مكاني : آنچه در مكّه وحوالي آن نازل شده مكّى است وآنچه در مدينه وحوالي آن نازل شده مدنى است « 1 » .

ازآنجا كه اين تعريف بر أساس مكان نزول است ، لذا برخى از آيات كه در مكّه ، مدينه يا حوالي اين دو شهر نازل نشده ، نه مكّى محسوب مىشوند ونه مدنى ؛ نظير آيهء 45 سورهء زخرف « 2 » .

3 . تقسيم‌بندى بر أساس مخاطب : آنچه مخاطبش أهل مكّه است مكّى وآنچه مخاطبش أهل مدينة است مدنى محسوب ميشود « 3 » .

اين تعريف نيز همانند تعريف قبل ، عام نيست وتنها تعدادى از آيات را شامل مىشود .

از ميان سه تعريف فوق ، اوّلين مورد جامع‌ترين ، مشهورترين وكامل‌ترين است . ذكر اين نكته ضروري است كه اگر بخش عمده‌اى از يك سوره مكّى باشد ، آن را مكّى مىدانند واگر بخش أعظم آن مدنى باشد ، مدنى خوانده مىشود .

در پايان بايد اشاره نمود كه : براي تشخيص مكّى يا مدنى بودن سور قرآن كريم راه‌هاى زير وجود دارد :

1 . وجود روايات صحيح وموثّق دالّ بر زمان ، مكان يا موضوع نزول سوره .

2 . وجود ملاك‌هاى عمومى يا غالب صحيح در سور مكّى ومدنى .

3 . سياق آيات ومطالب موجود در سوره .

دقيق‌ترين ومطمئن‌ترين راه ، سوّمين مورد است كه مورد توجّه بسيارى از علما نظير مرحوم علّامه طباطبايى ( ره ) بوده است .

( 1 ) . البرهان في علوم القرآن ، ج 1 ، ص 273 . ( 2 ) . ر . ك : مجمع البيان ، ج 9 ، ص 66 . ( 3 ) . البرهان في علوم القرآن ، ج 1 ، ص 274 .