فرهنگ ابجدى ( عربى - فارسي ) ( ترجمهء المنجد الأبجدى ) — الصفحة ١٦٧

أَيْ

آن داشته باشد ، مرد پست ، احمق .

أَوْكَفَ

أَوْكَفَ - إيكَافاً [ و كف ] هُ : او را به گناه كشانيد ، - تِ الْمَرْأةُ : آن زن نزديك به زايمان شد ، - الدَّمَعُ اوِ الْبَيتُ : اشك چشم اندكى روان شد يا سقف خانه چكه كرد .

أَوْكَلَ

أَوْكَلَ - إيكَالًا [ وكل ] : كار را واگذار كرد ، - بِاللَّه : بر خدا توكل كرد و فرمانبردار شد ، - العملَ على فلانٍ : همه‌ى كار را به فلانى واگذار كرد .

أَوَّلَ

أَوَّلَ - تَأْوِيلًا [ أول ] هُ إليه : آن را به او برگردانيد ، - الكَلَامَ : سخن را تفسير كرد ، - الرُّؤيا : خواب را تعبير كرد .

الأَوَّل

الأَوَّل - ج أَوَائِل و أَوَالٍ و أَوَّلون ، م أُولَى ج أُوَل و أُولَيَات : نخستين . اين واژه ضد ( الآخِر ) است . اين واژه اگر صفت گردد غير منصرف مىشود مانند ( لَقيتُه عاماً اوَّلَ ) : و در غير اين صورت منصرف است مانند « مَا رَأَيْتُ لهُ أولًا و لَا آخِراً » ؛ « لأوّل مَرَّة » : براى نخستين بار ؛ « اوّلًا باوَّلٍ » و « اوّلًا فاوّلًا » : به تدريج ، يكى پس از ديگرى ؛ « اوّلًا و اخيراً » :

در پايان .

أَوْلَى

أَوْلَى - إيلَاءً [ ولي ] فلاناً الأَمرَ : فلانى را عهده‌دار آن كار كرد ، - هُ ثِقَتَهُ : به او اطمينان داد ، - هُ معروفاً : دربارهء او نيكى كرد ، - هُ على اليتيم : درباره آن يتيم به او سفارش كرد .

الأُولَى

الأُولَى - ج أُوَل و أُولَيَات : مؤنث ( الأَوّل ) است .

أُولَى

أُولَى - اسم اشاره است براى جمع نزديك كه در آن مذكر و مؤنث يكسان به كار برده مىشود ، ( أُولى ) نيز به معناى ( الَّذينَ ) است .

الأَوْلَى

الأَوْلَى - مثنَّاه الأَوْلَيَان ، ج الأَوْلَون و الأَوَالي [ ولي ] : سزاوارتر ، شايسته‌تر ؛ « هو اوْلَى بِكذا » او به آن چيز شايسته‌تر است ؛ « اوْلَى لكَ » : اين تعبير در تهديد و وعده‌ى بد است به معناى :

شر به تو نزديك شده پس بر حذر باش ، و نيز گويند كه به معناى واى بر تو مىباشد .

أُولَاءِ

أُولَاءِ - اسم اشاره است براى جمع نزديك كه در مذكر و مؤنث يكسان به كار مىرود . و گاهى در اول آن ( هاء تنبيه ) در مىآيد بگونه‌ى ( هؤلَاءِ ) و نيز گاهى ( كاف خطاب ) به آخر آن وصل مىشود بگونه‌ى ( أُولئِكَ ) . واژه‌ى ( أُولاء ) به معناى ( الذّين ) است .

أَوْلَجَ

أَوْلَجَ - إيلَاجاً [ ولج ] هُ : آن چيز را داخل كرد .

أَوْلَدَ

أَوْلَدَ - إيلَاداً [ ولد ] تِ المرأَةُ : هنگام زائيدن آن زن رسيد ، - تِ الشَّاةُ : گوسفند زائيد .

أَوْلَسَ

أَوْلَسَ - إيلَاساً [ ولس ] بالحديث : سخن را تصريح نكرد و با كنايه گفت .

أَوْلَعَ

أَوْلَعَ - إيلَاعاً [ ولع ] فلاناً بكذا : او را به آن چيز علاقمند كرد ، او را بر آن چيز برانگيخت .

أُولِعَ

أُولِعَ - [ ولع ] بهِ : او را دوست داشت و به وى دلبستگى بسيار نمود .

أَوْلَغَ

أَوْلَغَ - إيلَاغاً [ ولغ ] الكلبَ : سگ را سيراب كرد .

أَوْلَمَ

أَوْلَمَ - إيلَاماً [ و لم ] : ميهمانى بر پا كرد ، - فلانٌ : خلق و خوى و خرد فلانى با هم جمع شدند .

أَوْلَهَ

أَوْلَهَ - إيلَاهاً [ وله ] الحزنُ أو الوجدُ فلاناً : اندوه و شيفتگى فلانى را آشفته كردند .

أُولُو

أُولُو - اين واژه جمع است به معناى ( ذَوُو ) يعنى دارندگان ، مفرد اين كلمه ( ذو ) به معناى صاحب و مؤنث آن ( أُولات ) و مفرد آن ( ذَات ) است ؛ « جاءَني أُولُو الْعِلْم و اولَات الفَضْلِ » : مردان دانشمند و زنان فاضله نزد من آمدند .

الأَوَّلِيّ

الأَوَّلِيّ - منسوب به ( الأوّل ) است ، اساسى ؛ « العددُ الأَوّليّ » : عدد اصلى كه غير قابل تقسيم است مگر بر خود يا يك مانند 11 و 13 .

الأَوَّلِيَّة

الأَوَّلِيَّة - مؤنّث ( الأَوَّليّ ) است ، موضوعى كه نياز به دليل نداشته باشد مانند « الكُلُّ اكبر من الجزءِ » ، به آن نيز ( البَدِيهِيَّة ) گفته مىشود ؛ « الموادُّ الأَوَّلِيّة » : مواد اوليه مانند ذغال سنگ و آهن و مس و پنبه .

أَوْمَأَ

أَوْمَأَ - إيمَاءً [ ومأ ] بحاجبه أو بيدهِ أو غير ذلك : با ابرو يا دست يا جز آنها اشاره كرد .

أَوْمَضَ

أَوْمَضَ - إيمَاضاً [ ومض ] البرقُ : برق درخشيد ، - الرجُلُ : آن مرد نور برق يا آتش را ديد ، بطور پنهانى با رمز اشاره كرد ، لبخند زد .

أَوْنَى

أَوْنَى - إينَاءً [ وني ] الرجُلَ : آن مرد را خسته و ناتوان كرد .

الأُونِسْكو

الأُونِسْكو - يونسكو ، سازمان تعاون فرهنگى بين المللى است كه داراى هدفهاى صلح و امنيت و آموزش و پرورش و فرهنگ براى مردم جهان است .

أَوْهَى

أَوْهَى - إيهَاءً [ وهي ] فلاناً : فلانى را ناتوان كرد ، او را سست و ناچيز گردانيد .

أَوْهَبَ

أَوْهَبَ - إيهَاباً [ وهب ] الأَمرَ لفلانٍ : آن كار را براى فلان آماده كرد ، - الشيءُ لِفُلانٍ : آن چيز امكان يافت كه در اختيار فلانى قرار گيرد ، آن چيز براى او هميشه فراخ و فراوان شد و توانست چيزى را از آن ببخشد .

أَوْهَجَ

أَوْهَجَ - إيهَاجاً [ وهج ] النارَ : آتش را روشن كرد .

أَوْهَفَ

أَوْهَفَ - إيهَافاً [ وهف ] الشيءُ الى كذا : آن چيز به چيزى نزديك شد ، - لهُ الشيءُ : آن چيز براى او نمايان و آشكار شد .

أَوْهَقَ

أَوْهَقَ - إيهَاقاً [ وهق ] الدابَّةَ : بر گردن ستور كمند انداخت .

أَوْهَمَ

أَوْهَمَ - إيهَاماً [ وهم ] : در وهم و گمان افتاد ، - هُ : او را به وهم و پندار انداخت ، - هُ أَنَّ : او را معتقد كرد كه . . . ، - هُ بكذا : او را به چيزى تهمت زد و پيرايه بست ، - الشيءَ : همه‌ى آن چيز را نپذيرفت ، - كَذا من الحِسَاب : چيزى را از حساب انداخت .

اوْهَنَ

اوْهَنَ - إيهَاناً [ وهن ] هُ : او را سست و ناتوان كرد ، - الرَّجُلُ : آن مرد به نيمه‌ى شب درآمد .

الأُوهِيَّة

الأُوهِيَّة - [ وهي ] : فضا و فاصله‌ى بالاى كوه تا ته دره .

أَيْ

أَيْ - حرف نداء است به معناى ( يا ) مانند « ايْ زيدُ » ، حرف تفسير است مانند « رأيت غَضَنْفَراً ايْ اسداً » : غضنفرى ديدم يعنى شيرى .