تحفة الملوك ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٨

تحفه : [ 4 ] ، [ عينيت جهل اول با روح ظلمت خاتم الشقيين ]

گذشت و آن كلماتى بود كه از مستى آن عالم سر زده بود و بيرون آمده بود مثل كف دهن شتر مست كه خود به خود سراشيب مىشود و مىآيد . و اين قسم تشبيهات در كلام فصحا و بلغا ساير و داير و بسيار مىباشد ؛ چون‌كه وجه شبه از يك جهتى كه مراعات مىشود كافى است در تشبيه و نبايد كه من جميع الوجوه باشد . و از آن جمله ، اين آيه است ايضا كه ؛

إِنَّ هذا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ * لِمِثْلِ هذا فَلْيَعْمَلِ الْعامِلُونَ * أَ ذلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ * إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ * إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ * طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّياطِينِ * فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْها فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ * ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْها لَشَوْباً مِنْ حَمِيمٍ * ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ * إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آباءَهُمْ ضالِّينَ * فَهُمْ عَلى آثارِهِمْ يُهْرَعُونَ * وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ « 1 » .

معنى آن است كه در آيهء سابق بر اين ذكر نعمت‌هاى بهشت را فرمودند و در اين آيه مىفرمايد كه به درستى كه اين بهشت و نعمت‌هاى آن هرآينه فوز عظيم و لذت بزرگى است و از براى مثل اين نعمت و اين فوز بايد عمل بنمايند در دنيا عمل كنندگان . بعد مىفرمايد كه آيا اين نعمت بهتر است كه در اول مردن به منزلهء ناشتايى به اين كس بدهند يا اين‌كه شجرهء زقوم بهتر است ؟ به درستى كه ما گردانيده‌ايم اين درخت را فتنه و عذاب از براى ظلم‌كنندگان . و به درستى كه اين شجرهء زقوم درختى است كه بيرون مىآيد در اصل و قعر جهنم و شكوفهء آن گويا سرهاى شياطين است در بد هيأتى و بدشكلى . پس به درستى كه اهل جهنم هرآينه مىخورند از اين درخت و شكوفهء آن ، پس پر مىكنند از آن شكم‌هاى خود را . بعد از آن به درستى كه از براى ايشان است بر بالاى آن خوراك بهره‌اى از آب بسيار گرم . بعد از آن به درستى كه مرجع ايشان به سوى جهنم است ؛ به جهت آن‌كه ايشان يافتند در دار دنيا پدرهاى خود را گمراه و فهميدند ، پس ايشان بر آثار و بر عقب آن پدرها به سرعت و به حرص تمام رفتند . و به تحقيق كه گمراه شدند پيش از ايشان اكثر از مردمان اوّلين و سابقين ايضا .

اين تفسير اين آيه است ؛ اما مقصود خداوند و تأويل آن ، پس آن است كه مراد از

( 1 ) . صافات : 60 - 71 .