راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٥

فصل : شواهد عقلى كه مؤلّف ذكر كرده است

اين امر بر خود مقدّم مىدارند ، و با شتاب آنها را مورد بخشش قرار مىدهند .

زيرا مردان بلند همّت در برابر حفظ آبروى خويش گرسنگى و تشنگى را كوچك مىشمارند ، و به هنگام مبارزه با اقران و پيكارگران بيم از مرگ و نابودى را تحقير مىكنند ، و بسا به هنگام خطر سوار بر مركب شده يك تنه بر شمار انبوهى از دشمنان يورش مىبرند ، زيرا خواستار لذّت ستايشند ، هر چند اين ستايش پس از مرگ آنها به عمل آيد ، گويى اين لذّت در حالى كه مرده‌اند نيز به آنها خواهد رسيد .

بارى روشن شد كه لذّات باطنى بر لذّتهاى حسّى برترى دارند ، و اين امر منحصر به انسانهاى عاقل نيست ، بلكه در چهارپايان نيز وضع به همين قرار است . چنان كه سگهاى شكارى در حالى كه گرسنه‌اند صيد را شكار كرده به صاحب خود مىرسانند ، و بسا تا مسافت زيادى آن را حمل مىكنند ؛ همچنين حيوانات شيرده بچّه‌هايشان را بر خودشان ترجيح مىدهند ، و بسا براى حمايت از آنها خطراتى بزرگتر از آنچه براى حفظ خويش تحمّل مىكنند بر خود هموار مىسازند . به هر حال اگر لذّات باطنى هر چند غير عقلى ، از لذّات ظاهرى مهمّتر و مؤثرتر باشند روشن است كه لذّتهاى عقلى تا چه اندازه برتر و ارزشمندترند . خوشا به حال عقول والايى كه حق تعالى آنها را به اندازهء امكان و قابليّتى كه دارند جلوه گاه انوار خاصّه خويش قرار داده ، و كلّ وجود آن چنان كه هست مجرّد از هر شايبه‌اى در آنها ظهور يافته ، و پس از تجليّات سبحانى ابتدا جواهر عقليّهء جبروتيّه ، و سپس جواهر روحانيهء ملكوتيّه و اجرام سماويّه و آنچه پس از اينهاست در آنها تجسّم پيدا كرده است ، به گونه‌اى كه از ذات آنها متمايز نيست . يكى از دانشمندان مىگويد : « اگر پادشاهان بدانند كه ما از علم چه لذّتى مىبريم با شمشير به جنگ ما خواهند آمد » ، حقّ تعالى فرموده است : وَ لَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَكْبَرُ تَفْضِيلًا .

از امام جعفر بن محمّد الصّادق ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « اگر مردم ارزش معرفت خداوند متعال را مىدانستند به شكوفايى دنياى دشمنان او ، و نعمتهايى كه آنان را از آنها بهره‌مند ساخته است نمىنگريستند ، و دنياى آنها در