كتاب النكاح ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٣

نقد استاد

حمل نكنيم ، و اگر در « ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُنَّ » هم ، با رأى مشهور موافقت شد و بر خصوص اماء تفسير شد ، لغويتى در عطف پيش نمىآيد .

اين كه مراد از « نِسائِهِنَّ » چيست ؟ مطلب ديگرى است ولى براى گريز از لغويت در عطف و نيز چون اضافه به ضمير بدون تخصيص پيدا كردن ، عرفيت ندارد ، هيچ يك از احتمالات ياد شده مصحّحى بر اضافه نيست . اجمالًا اين كه نبايد « نِسائِهِنَّ » را بر مطلق نساء حمل كنيم .

لذا همه مفسران براى فرار از لغويت ، مفهوم آن را متضيق كرده‌اند .

پس از اين كه معلوم شد كه « نسائهن » بايد معناى متضيقى داشته باشد ، مراد از آن چيست ؟ كدام قسم از نساء مورد نظر است ؟

3 ) نظر أبو بكر جصّاص

3 ) نظر أبو بكر جصّاص

أبو بكر جصاص « 1 » در احكام القرآن مىگويد : مراد از « نِسائِهِنَّ » حرائر است . « حريّت » يكى از نكاتى است كه در اضافه ملاحظه مىشود و اساساً اضافه ، اضافه حريتى است . مثل : « وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ » كه مراد از رجال ، رجال احرار است و در « وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى مِنْكُمْ » هر چند اضافه نيست ولى در حكم اضافه است يعنى « أياماكم » به معناى اشخاص بدون همسر ، ولى احرار .

نقد استاد

نقد استاد

اين سخن اشكال واضحى دارد و آن اين است كه در صورتى كه نسبت بين مضاف و مضاف اليه ، جزء و كل است ، و كل « احرار » است ، به طور طبيعى جزء هم از احرار خواهد بود ، اينكه ما اضافه حريتى را منكر مىشويم يا مىگوييم مورد بحث است ، در جايى است كه نسبت ، جزء و كل نباشد .

در هر دو آيه فوق ضمير « كم » احرارند ، لذا « رجال » و « ايامى » هم احرار

( 1 ) أبو بكر جصّاص حنفى و از اصحاب الرأى است ، و آنها چون كمتر روايتى را معتبر مىدانند و به روايات پايبند نيستند ، نوعاً سعى مىكنند تا شواهدى را از خود قرآن براى نظر خود دست و پا كنند ، و البته وى در اين زمينه فردى قوى است .