اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٩٧

2 - 2 - 2 - 1 . قرائت به دو وجه « فَعلَ » و « فَعَّلَ »

هستند . طرفداران اين وجه از قرائت هماهنگى با آيات قبل و بعد را علت اختيار قرائت خود مىدانند ( كرمانى ، 1422 ق ، ص 101 ) .

ب . نافع ، ابوعمرو ، ابن عامر و ابن كثير « يُكَذّبُونَ » به ضم ياء ، فتح كاف و كسر ذال مشدد قرائت كرده اند ( دجوى ، بى تا ، ص 13 ) . در قرائت با تشديد ، منافقان به علت تكذيب رسول گرامى اسلام مستحق عذاب اليم هستند ( زجاج ، 1408 ق ، ج 1 ، ص 84 ) . برخى هم آنان را به سبب تكذيب پيامبران الهى مستحق عذابى دردناك مىدانند ( ابن مهران ، 1405 ق ، ص 97 - 98 ؛ دمياطى ، 1407 ق ، ص 119 ) .

در كتب احتجاج قراءات سه علت براى اختيار اين وجه از قرائت ذكر شده است :

1 . تفسير ابن عباس از اين آيه شريفه علت اختيار قرائت « يُكَذّبُونَ » است . ابن عباس در تفسير اين آيه مىگويد : « إنَّما عوتبوا على التكذيب لا على الكذب » ، بنابراين ابن عباس علت استحقاق عذاب را تكذيب مىداند نه كذب . بنابراين قرائت « يُكَذّبُونَ » هماهنگ با تفسير ابن عباس باشد ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 89 ) .

2 . طرفداران اين وجه از قرائت به ديگر آيات قرآن استناد مىكنند كه فعل « كذب » با تشديد قرائت شده است ؛ مانند : فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ ( آل عمران : 184 ) و ( وَ لَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلى ما كُذِّبُوا ( انعام : 34 ) .

3 . وصف به تكذيب از وصف به كذب بليغ تر است ؛ زيرا هر مكذبى كاذب است ، اما هر كاذبى مكذب نيست ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 89 ؛ طبرسى ، 1372 ش ، ج 1 ، ص 135 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء ، در قرائت فعل « يَكْذِبُونَ » اختلاف كرده اند و آن را به دو وجه خوانده اند . قرائت « يَكْذِبُونَ » كه قرائت مشهور آيه است ، هماهنگ با بافت و سياق كلام است . در آيات قبل خداوند متعال از حال منافقان خبر مىدهد و مىفرمايد : ( وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ ( بقره : 8 ) و در آيات بعد نيز مىفرمايد : ( وَ إِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ ( بقره : 14 ) .

اين دو آيه نشان مىدهد ، منافقان در گفتارشان با مؤمنان كه اظهار ايمان مىكنند ، دروغ مىگويند و آيه ( فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ