اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٥٦

3 - 1 - 2 - 4 . تعيين محل نزول آيات و سور

گذشت روشن مىگردد : جمله ( فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ ) در عين اينكه متفرع بر جمله ( إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ ) شده متفرع بر جمله ( فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ ) نيز هست . چون ظرف « اذ - زمانى كه » ، ظرف براى نصرت است ، و كلام در مقام بيان يارى خداى تعالى از آن جناب است ، در نتيجه تفريع نيز ، تفريع بر ظرف است با مظروف . به بيان ساده‌تر ، جمله ( فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ ) تفريع است بر جمله ( فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ ) نه بر جمله ( إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ ) ( طباطبائى ، 1417 ق ، ج 9 ، ص 376 ) .

3 - 1 - 2 - 3 . نقد و بررسى روايات تفسيرى

توجه به سياق ، گاه مىتواند در نقد روايات و احاديث مؤثر واقع شود و صحت برخى از روايت‌هاى تفسيرى را تاييد و يا در مواقعى موجب تضعيف آن روايت‌ها شود . براى نمونه درباره آيه شريفه ( وَ ما جَعَلْنا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخالِدُونَ ) ( انبياء : 34 ) در تفسير الدرالمنثور از ابن جريح روايت شده كه گفت : چون جبرئيل خبر مرگ پيامبر ( ص ) را به وى داد ، حضرت فرمود : خدايا پس چه كسى براى امتم خواهد بود و آنان را هدايت خواهد كرد ؛ پس اين آيه نازل شد ( سيوطى ، 1408 ق ، ج 4 ، ص 319 ) .

توجه به آيات قبل و بعد ، نكته ديگرى جز آنچه بيان گرديد را مىرساند ؛ زيرا سياق آيه‌ها در اينجا آهنگ سرزنش نسبت به كافران را دارد ، آنان كه پيامبر ( ص ) را سد راه پيشرفت خود مىدانستند به هم مىگفتند ، او از دنيا خواهد رفت ، خداوند در جواب آنها به رسولش مىفرمايد : اين گونه نيست كه اگر تو از اين دنيا به روى آنان عمر جاودانه داشته و در اين دنيا خواهند ماند ( طباطبايى ، 1417 ق ، ج 14 ، ص 292 ؛ مكارم ، 1374 ش ، ج 13 ، ص 404 ؛ فخر رازى ، 1420 ق ، ج 22 ، ص 142 ؛ ابن عاشور ، بى تا ، ج 17 ، ص 46 ) . بنابراين روايت ياد شده مورد اعتنا نيست و نبايد در فهم آيه از آن استفاده نمود .