اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٣

3 - 2 - 4 . اختلاف قرائت در جمع و مفرد بودن اسم

« [ آنان ، به صورت ] دسته جمعى ، جز در قريه‌هايى كه داراى استحكاماتند ، يا از پشت ديوارها ، با شما نخواهند جنگيد . جنگشان ميان خودشان سخت است . آنان را متّحد مىپندارى و [ لى ] دلهايشان پراكنده است ، زيرا آنان مردمانىاند كه نمىانديشند » .

واژه « جُدُرٍ » به دو وجه « جُدُرٍ » و « جِدَار » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « جُدُرٍ » به وجه جمع است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 632 ) . طرفداران قرائت « جُدُرٍ » به وجه جمع به سياق كلمات استناد مىكنند . واژه « قُرًى » در « إِلَّا فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ » به وجه جمع خوانده شده است و قرائت « جُدُرٍ » به وجه جمع هماهنگ با كلمه قبل خواهد بود ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 316 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 706 ) .

ب . ابن كثير و ابوعمرو « جِدَار » به وجه مفرد خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 386 ) . « جِدَار » هر چند كلمه اى مفرد است اما بر معناى جمع نيز دلالت دارد ( كرمانى ، 1422 ق ، ص 397 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : واژه « جُدُرٍ » به دو وجه « جُدُرٍ » و « جِدَار » قرائت شده است . منابع احتجاج قراءات ، قرائت مشهور را با سياق كلمات هماهنگ مىدانند .

24 . ( وَ الَّذِينَ هُمْ بِشَهاداتِهِمْ قائِمُونَ ) ( معارج : 33 )

« و آنان كه بر شهادتهاى خود ايستاده‌اند » .

واژه « بِشَهَادَاتِهِمْ » به دو وجه « بِشَهَادَاتِهِمْ » و « بِشَهَادَتِهِمْ » قرائت شده است :

الف . حفص « بِشَهَادَاتِهِمْ » به وجه جمع خوانده است ( مكى بن ابى طالب ، بى تا ، ص 359 ) . حفص واژه « بِشَهَادَاتِهِمْ » را به علت كثرت شهادت‌هاى مردم به وجه جمع خوانده است و همچنين معتقد است چون واژه « بِشَهَادَاتِهِمْ » به جمع ضمير « هم » اضافه شده است ، قرائت به وجه جمع بهتر است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 336 ) . با توجه به مستندات حفص قرائت به وجه جمع هماهنگ با سياق كلمات است .

ب . ساير قراء « بِشَهَادَتِهِمْ » به وجه مفرد خوانده اند ( ابن الفحام ، 1418 ق ، ص 350 ) . واژه « بِشَهَادَتِهِمْ » به وجه مفرد مصدرى است كه بر مفرد و جمع دلالت دارد ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 336 ) . فراء قرائت واژه « الشَّهَادَةَ » به وجه مفرد در آيه « وَ أَقِيمُوا الشَّهادَةَ لِلَّهِ » ( طلاق : 2 ) را دليل قرائت به وجه مفرد مىداند ( قرطبى ، 1364 ش ، ج 19 ، ص 292 ) . برخى