اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٤١١

3 - 2 - 4 . اختلاف قرائت در جمع و مفرد بودن اسم

فِي رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ) ( توبه : 99 ) است كه واژه « صلوات » به صورت جمع آمده است ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 4 ، ص 324 - 326 ) . همچنين اين عده معتقدند هر چند « صلاة » مصدر است اما چون انواع مختلفى دارد پس مانند « إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ » ( لقمان : 19 ) است و جمع بسته مىشود ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 506 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء واژه « صَلَاتَكَ » را به دو وجه مفرد « صَلَاتَكَ » و جمع « صَلَواتِكَ » تلاوت كرده اند . مستند طرفداران قرائت به جمع ، سياق آيات است اما به نظر مىرسد سياق معنوى كلام دلالت بر قرائت به وجه مفرد دارد ؛ زيرا در اين آيه سخن از دعاى پيامبر است كه سبب آرامش است ؛ بنابراين تنها مسأله دعا و نماز مطرح است نه تعداد و عدد . پس سياق مؤيد قرائت به وجه مفرد است .

11 . ( وَ قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعاً يَعْلَمُ ما تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ وَ سَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ ) ( رعد : 42 )

« و به يقين ، كسانى كه پيش از آنان بودند نيرنگ كردند ، ولى همه تدبيرها نزد خداست . آنچه را كه هر كسى به دست مىآورد مىداند . و به زودى كافران بدانند كه فرجام آن سراى از كيست » .

واژه « الْكُفَّارُ » به دو وجه « الْكُفَّارُ » و « الكافرُ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « الْكُفَّارُ » به وجه جمع است ( دانى ، 1930 م ، ص 134 ) . مستند قراء در اختيار قرائت « الْكُفَّارُ » به وجه جمع سياق جملات است ؛ زيرا در جمله قبل « وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ » موصول و ضمير به وجه جمع ذكر شده است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 375 ) .

طبرى قرائت مشهور را با توجه به سياق آيات برتر دانسته و معتقد است آيات قبل و بعد « وَ إِنْ ما نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ وَ عَلَيْنَا الْحِسابُ » ( رعد : 40 ) و « وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا » ( رعد : 43 ) به وجه جمع است و قرائت « الْكُفَّارُ » به وجه جمع با آيات قبل و بعد هماهنگ است ( طبرى ، 1412 ق ، ج 13 ، ص 118 ) .

ب . نافع ، ابن كثير و ابوعمرو « الكافرُ » مفرد قرائت كرده اند ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 359 ) . قراء به آيه شريفه « وَ يَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً » ( النبأ : 40 ) استناد مىكنند كه « الْكَافِرُ »