اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٣٩١

3 - 2 - 3 . اختلاف قرائت در وزن اسم

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء واژه « كِذَّابًا » را به دو وجه « كِذَّابًا » و « كِذَابَاً » قرائت كرده اند . سياق آيات مرجح و مؤيد قرائت كسايى است . در اين جا نيز منابع احتجاج قراءات هماهنگى فواصل را به عنوان سياق در نظر گرفته اند .

12 . ( قالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَما أَمِنْتُكُمْ عَلى أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ فَاللَّهُ خَيْرٌ حافِظاً وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ ) ( يوسف : 64 )

« [ يعقوب ] گفت : « آيا همان گونه كه شما را پيش از اين بر برادرش امين گردانيدم ، بر او امين سازم ؟ پس خدا بهترين نگهبان است ، و اوست مهربانترين مهربانان » .

واژه « حَافِظًا » به دو وجه « حَافِظًا » و « حِفظاً » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « حَافِظًا » بر وزن فاعل است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 350 ) . كتب احتجاج قراءات سه علت را براى اختيار قرائت مشهور مطرح مىكنند :

1 . قرائت « حَافِظًا » بر وزن فاعل هماهنگ با كلام برادران حضرت يوسف است كه به پدرشان گفتند : « وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ » . پدرشان در جواب آنان خداوند متعال را برترين حافظ دانسته و مىفرمايد : « فَاللَّهُ خَيْرٌ حافِظاً » ( بنا ، بى تا ، ص 198 ) .

2 . قرائت « حَافِظًا » بر وزن فاعل با واژه « راحمين » در جمله بعد « وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ » هماهنگ است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 13 ) .

3 . قرائت ابن مسعود « فالله خير الحافظين » دلالت بر قرائت مشهور دارد ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 13 ) .

ب . ابن عامر ، ابن كثير ، ابوعمرو ، نافع و شعبه « حِفظاً » بدون الف قرائت كرده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 295 ) . در توجيه اين وجه قرائى مىگويند : چون برادران يوسف گفتند : « وَ نَحْفَظُ أَخانا » پدرشان نيز گفت : « فالله خير حفظا » يعنى خداوند در حفظ نمودن برتر از شماست ( نحاس ، 1421 ق ، ج 2 ، ص 147 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 362 ) .

اين استدلال نمىتواند صحيح باشد ؛ زيرا كلام بردران يوسف « وَنَحْفَظُ أَخَانَا » پس از كلام پدرشان « فَاللّهُ خَيْرٌ حَافِظًا » است .