اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٤

3 - 2 - 2 . اختلاف قرائت در اعراب اسم

لفظ جلاله دانست ( سالم محيسن ، 1430 ق ، ج 2 ، ص 171 ) . طرفداران قرائت « رَبِّنَا » به كسر معتقدند : جمله : « احلف بالله ربى » بهتر از جمله : « احلف بالله يا رب » است . به عبارت ديگر كلمه پس از قسم بهتر است به عنوان نعت قرار گيرد ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 244 ) .

ب ) قرائت غير مشهور آيه « رَبَّنَا » به فتح باء است كه قرائت حمزه و كسايى است ( دانى ، 1996 م ، ص 102 ) . منصوب بودن كلمه « رَبَّنَا » در اين قرائت به دو وجه است :

1 . « رَبَّنَا » منصوب به فعل مقدر باشد ، « أعنى ربنا » . در واقع « رَبَّنَا » مفعول به فعل محذوف است .

2 . كلمه « رَبَّنَا » مناداى مضافى است كه حرف ندا از اول آن حذف شده است . منابع احتجاج قراءات سياق آيات را دليل اختيار قرائت به وجه فتح « رَبَّنَا » مىدانند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 426 ) .

طبرى قرائت به وجه فتح را اختيار كرده و مىگويد : « قرائت به نصب صحيح تر است ؛ زيرا جمله « وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ » جواب كسانى است كه از ايشان سؤال شده : « أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 7 ، ص 107 ) .

در اينجا نيز طبرى به طور ضمنى سياق آيات را مؤيد اختيار قرائت به نصب مىداند . توضيح آن كه : در آيه قبل « وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ » ( انعام : 23 ) ، سؤالى كه از كفار مىشود ، به صيغه خطاب است در واقع خداوند متعال كفار را مورد خطاب قرار داده و مىفرمايد : « أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ » ، بنابراين با توجه به بافت و روند كلى كلام بهتر است جوابى كه از سوى كفار داده مىشود نيز با سؤال مطابقت داشته باشد . در قرائت به فتح باء « رَبَّنَا » ، كفار خداوند را مورد خطاب قرار مىدهند كه هماهنگ با سياق آيه قبل است .

« أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ » ( خطاب خداوند به كفار ) / « وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ » ( خطاب كفار به خداوند متعال )