اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٣

2 - 2 - 6 - 4 . قرائت ضماير متصل مرفوعى به وجه خطاب ، غيبت و تكلم

منابع احتجاج قراءات ، سياق جملات را مؤيد قرائت مشهور مىدانند . در جمله « ما شَهِدْنا مَهْلِكَ أَهْلِهِ وَ إِنَّا لَصادِقُونَ » فعل « شَهِدْنَا » و ضمير « إِنَّا » صيغه متكلم مع الغير است و قرائت با نون هماهنگ با سياق جملات خواهد بود ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 530 - 531 ) .

ب . حمزه و كسايى « لَتُبَيِّتُنَّهُ » و « لَتَقُولُنَّ » با تاء خطاب خوانده اند ( دانى ، 1930 م ، ص 168 ) . بنا بر قرائت با تاء ، فعل « تَقَاسَمُوا » فعل امر و تاء براى خطاب است يعنى برخى از ايشان به برخى ديگر گفتند سوگند خوريد . قرائت « لَتُبَيِّتُنَّهُ » و « لَتَقُولُنَّ » هماهنگ با فعل « تَقَاسَمُوا » خواهد بود ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 162 )

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : فعل « لَنُبَيِّتَنَّهُ » و « لَنَقُولَنَّ » به دو وجه « لَنُبَيِّتَنَّهُ » « لَنَقُولَنَّ » و « لَتُبَيِّتُنَّهُ » « لَتَقُولُنَّ » قرائت شده است . طرفداران هر دو وجه قرائى به سياق جملات استناد مىكنند . توجه به آيات قبل و بعد نشان مىدهد سخن از اشراف زادگانى است كه گمراه بوده و در كشتن ناقه صالح كوشش مىكردند و خدا را اطاعت نمىكردند . آيه قبل مىفرمايد : « وَ كانَ فِي الْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَ لا يُصْلِحُونَ » ( نمل : 48 ) . آيه از گمراهان فساد كننده به وجه غائب سخن مىگويد . آيه بعد : « قالُوا تَقاسَمُوا بِاللَّهِ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَ أَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ ما شَهِدْنا مَهْلِكَ أَهْلِهِ وَ إِنَّا لَصادِقُونَ » به شرح فساد آن‌ها مىپردازد . فعل « قَالُوا » به وجه غائب و هماهنگ با سياق آيه قبل است ؛ پس از « قَالُوا » سخن سردمداران فاسد به قوم و قبيله خود حكايت مىشود كه آنها به قوم خود گفتند قسم خوريد ، « تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ » مراد آنان از اين سوگند امر به هم پيمان شدن است يعنى قوم با هم متحد شوند پس فعل « تَقَاسَمُوا » فعل امر است . پس از اين اتحاد اشراف زادگان و قوم براى اجراى نقشه شوم خود پيش مىروند كه با عبارت « لَنُبَيِّتَنَّهُ وَ أَهْلَهُ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ ما شَهِدْنا مَهْلِكَ أَهْلِهِ وَ إِنَّا لَصادِقُونَ » بيان مىشود . بنابراين قرائت با نون هماهنگ با سياق آيات و جملات خواهد بود ؛ زيرا سوگند همه آن‌ها را با هم جمع نموده است ، پس بهتر است در سخن خود به وجه تكلم بگويند . اين مطلب را آيه بعد كه عذاب را براى قوم نيز مىداند تأييد مىكند : « فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ » ( نمل : 51 ) .