اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٦
2 - 2 - 6 - 2 . قرائت به وجه غيبت و تكلم
ب . قنبل « لِنُذِيقَهُم » با نون خوانده است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 345 ) . قرائت با نون خبر خداوند متعال از خود به وجه تكلم است ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 284 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء ، فعل « لِيُذِيقَهُم » را به دو وجه « لِيُذِيقَهُم » و « لِنُذِيقَهُم » قرائت كرده اند . سياق آيات مرجح و مؤيد قرائت مشهور است .
36 . ( أَوْ يُلْقى إِلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ تَكُونُ لَهُ جَنَّةٌ يَأْكُلُ مِنْها وَ قالَ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُوراً ) ( فرقان : 8 )
« يا گنجى به طرف او افكنده نشده يا باغى ندارد كه از [ بار و بر ] آن بخورد ؟ » و ستمكاران گفتند : « جز مردى افسونشده را دنبال نمىكنيد » .
فعل « يَأْكُلُ » به دو وجه « يَأْكُلُ » و « نَأْكُلُ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « يَأْكُلُ » با ياء است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 333 ) . مراد از « يَأْكُلُ » پيامبر صلى الله عليه وآله است يعنى براى پيامبر باغى باشد كه از حاصل آن بخورد . سياق جملات و آيات مؤيد قرائت مشهور است ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 264 ) ؛ زيرا در پيشنهادات قبل « لَوْ لا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيراً » « أَوْ يُلْقى إِلَيْهِ كَنْزٌ » مشركان از رسول خدا توقع دارند كه براى او ملك نازل شده يا اين كه از آسمان برايش گنج نازل شود و جمله « أَوْ تَكُونُ لَهُ جَنَّةٌ يَأْكُلُ مِنْها » كه پيشنهاد سوم مشركان است با توجه به سياق جملات و آيات قبل ، مراد رسول خدا است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 144 ) . همچنين در آيه بعد « تَبارَكَ الَّذِي إِنْ شاءَ جَعَلَ لَكَ خَيْراً مِنْ ذلِكَ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ يَجْعَلْ لَكَ قُصُوراً » ( فرقان : 10 ) خداوند متعال تنها پيامبر را مورد خطاب قرار داده است و مىفرمايد : « جَعَلَ لَكَ » و نمىفرمايد « جَعَلَ لَكُم » تا شامل همه شود ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 507 ) .
طبرى با توجه به سياق آيات و جملات قرائت مشهور را هماهنگ با سياق مىداند ( طبرى ، 1412 ق ، ج 18 ، ص 138 ) . نحاس نيز به اين مسأله اشاره دارد : « و - القراءتان حسنتان تؤديان عن معنى ، و إن كانت القراءة بالياء أبين ، لأن قد تقدم ذكر النبى صلى الله عليه و سلم وحده فأن يعود الضمير عليه أبين » ( نحاس ، 1421 ق ، ج 2 ، ص 458 ؛ قرطبى ، 1364 ش ، ج 14 ، ص 5 - 6 ) .