اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٤

2 - 2 - 6 - 2 . قرائت به وجه غيبت و تكلم

« وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ لَوْ لا أَجَلٌ مُسَمًّى لَجاءَهُمُ الْعَذابُ وَ لَيَأْتِيَنَّهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ » ( عنكبوت : 53 ) و « يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ » ( عنكبوت : 54 ) نشان مىدهد مشركان درخواست عذاب الهى دارند . بنابراين در دو آيه قبل سخن از عذاب است . در آيه مورد بحث نيز سخن از عذاب و فرا رسيدن آن در روز قيامت است . با توجه به سياق جملات و آيات مىتوان فاعل « يَقُولُ » را « الْعَذَابُ » دانست ؛ زيرا در جمله قبل مىفرمايد : « يَوْمَ يَغْشاهُمُ الْعَذابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ » پس هنگامى كه عذاب آن‌ها را فرا مىگيرد به آن‌ها مىگويد مرا بچشيد .

33 . ( يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ ) ( ق : 30 )

« آن روز كه [ ما ] به دوزخ مىگوييم : « آيا پر شدى ؟ » و مىگويد : « آيا باز هم هست ؟ » .

فعل « نَقُولُ » به دو وجه « نَقُولُ » و « يَقُولُ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « نَقُولُ » با نون است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 376 ) . قرائت با نون خبر خداوند متعال از خود مىباشد و هماهنگ با آيات « قالَ لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ » ( ق : 28 ) و « ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَ ما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ » ( ق : 29 ) است كه خداوند متعال به وجه تكلم سخن مىگويد ( ابن ابى مريم ، 1414 ق ، ج 3 ، ص 1200 ) . بنابراين قرائت مشهور هماهنگ با سياق آيات است .

ب . نافع و شعبه « يَقُولُ » با ياء قرائت كرده اند ( ابن خلف ، 1409 ق ، ص 152 ) . قرائت با ياء خبر از خداوند متعال به وجه غائب است . طرفداران قرائت نافع نيز به سياق آيات قبل « الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّدِيدِ » ( ق : 26 ) و « قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ » ( ق : 27 ) استناد مىكنند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 285 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « نَقُولُ » را به دو وجه « نَقُولُ » و « يَقُولُ » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، مستند هر دو وجه را هماهنگ با سياق آيات مىدانند . با توجه به آن كه سياق آيات متصل به آيه مورد بحث به وجه تكلم است به نظر مىرسد قرائت مشهور هماهنگ با سياق آيات است .

34 . ( سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ ) ( الرحمن : 31 )