اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٣

2 - 2 - 6 - 2 . قرائت به وجه غيبت و تكلم

اسناد به حضرت يوسف عليه السلام است ، با سياق هماهنگ است . واژه « مكنا » به معناى اعطاى قدرت نيز با قرائت « يَشَاء » تناسب دارد .

22 . ( فَلَمَّا رَجَعُوا إِلى أَبِيهِمْ قالُوا يا أَبانا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنا أَخانا نَكْتَلْ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ ) ( يوسف : 63 )

« پس چون به سوى پدر خود بازگشتند ، گفتند : « اى پدر ، پيمانه از ما منع شد . برادرمان را با ما بفرست تا پيمانه بگيريم ، و ما نگهبان او خواهيم بود » .

فعل « نَكْتَلْ » به دو وجه « نَكْتَلْ » و « يَكْتَلْ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « نَكْتَلْ » با نون است ( دانى ، 1930 م ، ص 129 ) . « نَكْتَلْ » از « اكتالَ يكتَالُ » است كه اصل آن « نكتَيل » بوده و حرف « ياء » به علت متحرك بودن و حركت فتحه ماقبل تبديل به الف مىشود . سپس الف به علت التقاء ساكنين حذف شده است ( زجاجى ، 1403 ق ، ص 230 ؛ سيوطى ، 1404 ق ، ج 3 ، ص 107 - 108 ) . « نَكْتَلْ » در اين آيه مجزوم قرائت شده زيرا جواب امر است . قرائت « نَكْتَلْ » شامل همه برادران مىشود . كتب حجة القراءات اين وجه قرائى را برتر دانسته و معتقدند قرائت « نَكْتَلْ » با نون با سياق جملات و آيات هماهنگ است ؛ زيرا جمله قبل « يا أَبانا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ » بردران يوسف به وجه جمع از خود سخن مىگويند و در آيه بعد « قالُوا يا أَبانا ما نَبْغِي هذِهِ بِضاعَتُنا رُدَّتْ إِلَيْنا وَ نَمِيرُ أَهْلَنا وَ نَحْفَظُ أَخانا وَ نَزْدادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ » نيز به وجه جمع سخن گفته اند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 12 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 361 - 362 ) .

با توجه به سياق و روند كلى جملات و آيات مىتوان گفت : بردران يوسف پس از بازگشت در صدد بيان علت محروم شدن از كيل به علت غياب برادرشان بنيامين هستند تا پدر اجازه همراهى بنيامين با آنان را بدهد ؛ بنابراين از ابتداى بازگشت ، سخنشان با ضماير جمع شروع مىشود : « فَلَمَّا رَجَعُوا إِلى أَبِيهِمْ قالُوا يا أَبانا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ » ، « وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ » و « قالُوا يا أَبانا ما نَبْغِي هذِهِ بِضاعَتُنا رُدَّتْ إِلَيْنا وَ نَمِيرُ أَهْلَنا وَ نَحْفَظُ أَخانا وَ نَزْدادُ كَيْلَ بَعِيرٍ » با توجه به جملات و آيات قبل و بعد از عبارت « فَأَرْسِلْ مَعَنا أَخانا نَكْتَلْ » اگر فعل « نَكْتَلْ » با نون قرائت شود هماهنگ با سياق كلى كلام خواهد بود .