اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٣١٧

2 - 2 - 6 - 2 . قرائت به وجه غيبت و تكلم

ب . ساير قراء « نَحْشُرُهُمْ » به نون قرائت كرده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 197 ) . قرائت با نون خبر خداوند متعال از خود است و التفات از غيبت به تكلم است . اين التفات به منظور تعظيم و تخصيص و تهويل امر است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 452 ؛ آلوسى ، 1415 ق ، ج 4 ، ص 269 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قاريان « يِحْشُرُهُمْ » را به دو وجه « يِحْشُرُهُمْ » و « نَحْشُرُهُمْ » خوانده اند . قرائت عاصم به روايت حفص « يِحْشُرُهُمْ » هماهنگ با سياق آيات است ؛ زيرا سخن اقتضاى غيبت دارد .

16 . ( وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ ) ( فرقان : 17 )

« و روزى كه آنان را با آنچه به جاى خدا مىپرستند ، محشور مىكند ، پس مىفرمايد : « آيا شما اين بندگان مرا به بيراهه كشانديد يا خود گمراه شدند » .

افعال « يَحْشُرُهُمْ » و « فَيَقُولُ » به سه وجه « يَحْشُرُهُمْ » « فَيَقُولُ » و « نَحْشُرُهُمْ » « فَنَقُولُ » و « نَحْشُرُهُمْ » « فَيَقُولُ » قرائت شده است :

الف . ابن كثير و حفص « يَحْشُرُهُمْ » و « فَيَقُولُ » با ياء خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 333 ) . قرائت مشهور خبر از خداوند متعال به وجه غائب است . سياق آيات و جملات مؤيد قرائت با ياء است . آيه قبل « لَهُمْ فِيها ما يَشاؤُنَ خالِدِينَ كانَ عَلى رَبِّكَ وَعْداً مَسْؤُلًا » ( فرقان : 16 ) خبر از خداوند متعال به وجه غائب و مفرد است ، و جمله « أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي » نيز مؤيد قرائت مشهور است ؛ زيرا « عبادى » گفته شده است نه « عِبَادَنا » ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 144 - 145 ) .

ب . ابن عامر هر دو فعل را « نَحْشُرُهُمْ » و « فَنَقُولُ » با نون خوانده است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 465 ) . قرائت ابن عامر خبر خداوند متعال از خود است . مستند ابن عامر آيات « وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ » ( انعام : 22 ) و « وَ يَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبالَ وَ تَرَى الْأَرْضَ بارِزَةً وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً » ( كهف : 47 ) است كه هر دو فعل به وجه جمع آمده است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 509 ) .