اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢٨

2 - 1 - 3 . اهميت سياق در تفسير

بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بايَعْتُمْ بِهِ وَ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ) ( توبه : 111 ) . امام عليه السلام به وى فرمودند : آيه را تمام كن ، پس از آن خداوند متعال مىفرمايد ( التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ ) ( توبه : 112 ) . حضرت آن گاه فرمود : هرگاه كسانى را كه داراى اين صفات باشند ، ديديديم جهاد به اتفاق آنان از حج برتر است ( عروسى حويزى ، 1412 ق ، ج 2 ، ص 272 ) .

در اين روايت امام عليه السلام براى بيان بطلان توهم عباد بصرى از معناى آيه ( إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ ) كه تصور مىكرد اين آيه دلالت دارد مطلق جهاد به اتفاق هر كسى باشد از حج برتر است ، به سياق آيه بعدى استناد كردند و اطلاق « الْمُؤْمِنِينَ » در آيه اول را به صفاتى كه در آيه بعد ذكر شده مقيد نمودند . از اين استناد به خوبى فهميده مىشود كه در نظر آن حضرت ، فهم معناى آيات بايد با توجه به سياق انجام گيرد و معنايى كه بدون توجه به سياق به دست آيد ، اعتبارى ندارد ( بابايى ، 1381 ش ، ج 1 ، ص 106 ) .

امام رضا عليه السلام در تبيين آيات در بسيارى از موارد از سياق به عنوان قرينه پيوسته لفظى استفاده نموده اند . امام در تفسير آيه ( ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ ) ( فاطر : 32 ) با توجه به سياق و بافت كلام ، اقوال تفسيرى پيرامون معناى « عِبَادِنَا » را رد مىنمايند .

جبّائِى گويد : مقصود پيامبران هستند كه خدا ايشان را به پيامبرى مبعوث و بر ايشان كتاب نازل كرده است . بعضى ديگر گفته‌اند : بنى اسرائيلند ، كه جزو مشمولين آيه ( إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى