اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٢

2 - 2 - 6 - 1 . قرائت به وجه خطاب و غيبت

ج . ابوعمرو « يكن » در جمله اول را با ياء « وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ » و در جمله دوم « تَكُن » با تاء « فَإِن تَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ صَابِرَةٌ » قرائت كرده است ( ابن القاصح ، 1416 ق ، ص 245 ) . مىتوان مستند ابوعمرو در قرائت فعل « تَكُن » با تاء در آيه « فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ » سياق كلمات دانست ؛ زيرا واژه « صَابِرَةٌ » كه صفت است به صورت مؤنث به كار رفته است . اين مطلب تأنيث را تأكيد مىكند پس بهتر است فعل « تَكُن » نيز مؤنث به كار رود ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 172 ؛ ابو على فارسى ، 1404 ق ، ج 4 ، ص 160 - 161 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : فعل « يكن » با ياء « يكن » و تاء « تَكُن » قرائت شده است . ابوعمرو « وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ » « فَإِن تَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ صَابِرَةٌ » قرائت كرده است و قرائت وى هماهنگ با سياق كلمات است . وى به واژه « صَابِرَةٌ » استناد مىكند كه صفت واقع شده و مؤنث است ؛ بنابراين در جمله دوم « فَإِن تَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ صَابِرَةٌ » با تاء خوانده است .

48 . ( اتَّبِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَ لا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ ) ( اعراف : 3 )

« آنچه را از جانب پروردگارتان به سوى شما فرو فرستاده شده است ، پيروى كنيد و جز او از معبودان [ ديگر ] پيروى مكنيد . چه اندك پند مىگيريد » .

فعل « تَذَكَّرُونَ » به سه وجه « تَذَكَّرُونَ » و « تَذَّكَّرُونَ » و « يَتَذَكَّرون » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « تَذَكَّرُونَ » است ( سالم محيسن ، 1408 ق ، ج 2 ، ص 118 ) . « تَذَكَّرُونَ » در اصل « تَتَذَكَّرون » بوده كه تاء دوم حذف شده است . قرائت با تاء هماهنگ با سياق جملات است ؛ زيرا فعل « اتَّبِعُواْ » و « لَا تَتَّبِعُواْ » در هر دو جمله قبل به وجه خطاب است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 460 ) بنابراين قرائت با تاء هماهنگ با سياق جملات است .

ب . ابوعمرو و ابن كثير و نافع و شعبه « تَذَّكَّرُونَ » خوانده اند ( سجستانى ، 1405 ق ، ص 45 ) . در اين وجه از قرائت ، تا به دليل نزديكى به ذال در ذال ادغام شده و ذال مشدد خوانده شده است ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 4 ، ص 137 ) .