اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٢

2 - 2 - 6 - 1 . قرائت به وجه خطاب و غيبت

فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ أُخْرى كافِرَةٌ ) ( آل عمران : 13 ) است كه با لفظ خطاب با آنان سخن مىگويد : ( طبرى ، 1412 ق ، ج 3 ، ص 128 ) .

ب . حمزه و كسايى « سَيُغْلَبُونَ » و « يُحْشَرُونَ » با ياء قرائت كرده اند ( دانى ، 1930 م ، ص 86 ) . دليل قرائت با ياء اين است كه در زمان سخن خداوند با پيامبر آنان غائبند كه برخى مىگويند منظور يهود است و برخى معتقدند مراد مشركان هستند ، البته اگر منظور مشركان باشند ، اين قرائت تقويت مىشود ؛ زيرا تقدير آيه بدين صورت است : « قُل يا محمد لليهود سيغلب المشركون ببدر ويحشرون إلى جهنم » . همچنين طرفداران قرائت حمزه و كسايى به ديگر آيات قرآن كريم كه به اين اسلوب بيان شده : « قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا » ( جاثيه : 14 ) و « قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ » ( نور : 30 ) استناد مىكنند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 435 - 436 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء در قرائت فعل « سَتُغْلَبُونَ » و « تُحْشَرُونَ » اختلاف نموده و آن را به وجه غائب و مخاطب قرائت كرده اند ، طبرى سياق آيات را مؤيد قرائت با تاء مىداند . همچنين در كتب احتجاج قراءات سياق جملات مؤيد قرائت مشهور دانسته شده است .

24 . ( أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ ) ( آل عمران : 83 )

« آيا جز دين خدا را مىجويند ؟ با آنكه هر كه در آسمانها و زمين است خواه و ناخواه سر به فرمان او نهاده است ، و به سوى او بازگردانيده مىشوند » .

فعل « يَبْغُونَ » و « يُرْجَعُونَ » به دو وجه غائب و مخاطب قرائت شده است :

الف . ابوعمرو و حفص « يَبْغُونَ » با ياء قرائت كرده اند و حفص به تنهايى « يُرْجَعُونَ » با ياء خوانده است ( اهوازى ، 2002 م ، ص 151 ) . قرائت با ياء خبر از غائب است . طرفداران اين وجه از قرائت هماهنگى با سياق آيه قبل را علت اختيار قرائت خود مىدانند ، در آيه قبل : « فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ » ( آل عمران : 82 ) فعل به وجه غائب به كار رفته است ( مكى با ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 353 ) . ابوعمرو فعل « يَبْغُونَ » را با ياء و « تُرْجَعُونَ » را با تاء قرائت