اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٥

2 - 2 - 6 - 1 . قرائت به وجه خطاب و غيبت

جَمِيعاً » تعلقى به « الَّذِينَ ظَلَمُواْ » ندارد . طرفداران قرائت مشهور به تفسير آيه استناد مىكنند كه در تفسير آن گفته شده است : « لو رأى الذين كانوا يشركون فى الدين عذاب الآخرة لعلموا حين يرونه أن القوة لله » ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 119 ) همچنين هماهنگى با سياق كلام را نيز علت اختيار قرائت خود مىدانند ( طبرسى ، 1372 ش ، ج 1 ، ص 453 ) . ابوعلى فارسى قرائت مشهور را اختيار نموده و مىگويد : قرائت « يَرَى » با سياق جمله قبل « وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ » و سياق آيات بعد « كَذلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ حَسَراتٍ عَلَيْهِمْ وَ ما هُمْ بِخارِجِينَ مِنَ النَّارِ » ( بقره : 167 ) تناسب و هماهنگى دارد ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 259 ) . البته ابوعلى قلت اضمار و هماهنگى معنا با واقعيت را از ديگر دلايل برترى قرائت ياء بر تاء مىداند .

ب . ابن عامر و نافع با تاء « تَرَى » قرائت كرده اند ( ابن خلف ، 1405 ق ، ص 72 ) . در قرائت ابن عامر ، « الَّذِينَ ظَلَمُواْ » مفعول به « تَرَى » است . اين وجه از قرائت خطاب به رسول خداست : « ولو تَرَى يا محمد هؤلاء المشركين عند رؤيتهم العذاب لرأيت أمراً عظيماً ينزل بهم » ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 91 ) . برخى آيه را خطاب به رسول خدا ( ص ) دانسته اند و گفته اند مراد از خطاب به پيامبر ، امت پيامبر است . البته مىتوان با تقدير « قُل يا محمد للظالم لو ترى الذين ظلموا » مخاطب را ظالمين در نظر گرفت تا هماهنگ با قرائت مشهور باشد . دليل قرائت « تَرَى » با تاء ، ديگر آيات قرآن كريم است كه رسول خدا صلى الله عليه وآله را مخاطب قرار مىدهد : « وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا » ( انفال : 50 ) « وَ لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ » ( سبا : 31 ) « وَ لَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ » ( سبأ : 51 ) ، با استناد به اين آيات عده اى قرائت « تَرَى » با تاء را برگزيده اند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 272 ) . طبرى بر خلاف ابوعلى معتقد است قرائت « تَرَى » بر قرائت « يَرَى » برترى دارد . وى قرائت « تَرَى » را اختيار كرده و مىنويسد : « قوم ظالم زمانى كه عذاب را مشاهده كنند ، يقين مىيابند كه قدرت از آن خداست و خداوند متعال شديد العذاب است و ديگر وجهى باقى نمىماند كه بگويد : لو يرون أن القوة لله جميعا » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 2 ، ص 42 ) . ابوعلى فارسى بر قرائت با تاء نقدى دارد . وى مىنويسد : « بنا بر قرائت نافع و ابن عامر به نظر مىرسد فعل « تَرَى » به معناى رؤيت بصر يا متعدى به دو مفعول باشد . اگر به معناى رؤيت بصر باشد ، جايز نيست با « أن » متعدى شود ؛ زيرا مفعولش را كه عبارت