اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٤

2 - 2 - 6 - 1 . قرائت به وجه خطاب و غيبت

الف . قرائت مشهور آيه « تَعْمَلُونَ » با تاء خطاب است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 374 ) . قرائت با تاء خطاب به رسول خدا ( ص ) و ياران ايشان است . اين وجه از قرائت هماهنگ با سياق جمله قبل است كه مىفرمايد : « فَاعْبُدْهُ وَ تَوَكَّلْ عَلَيْهِ » ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 538 ) .

ب . ابوعمرو ، ابن كثير ، كسايى ، حمزه و شعبه « يَعْمَلُونَ » با ياء غيبت قرائت كرده اند ( ابن خلف ، 1405 ق ، ص 108 ) . مراد از قرائت با ياء ، كفار هستند . طرفدران قرائت با ياء به سياق آيات قبل : « وَ قُلْ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ إِنَّا عامِلُونَ » ( هود : 121 ) و « وَ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ » ( هود : 122 ) كه به وجه غائب بيان شده است ، استناد مىكنند ( اخفش ، 1423 ق ، ج 2 ، ص 586 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تَعْمَلُونَ » را به دو وجه « تَعْمَلُونَ » و « يَعْمَلُونَ » قرائت كرده اند . طرفداران هر دو وجه قرائى به سياق استناد مىكنند . سياق جملات مؤيد قرائت « تَعْمَلُونَ » و سياق آيات مؤيد قرائت « يَعْمَلُونَ » است .

9 . ( وَ اتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ إِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً ) ( احزاب : 2 )

« و آنچه را كه از جانب پروردگارت به سوى تو وحى مىشود ، پيروى كن كه خدا همواره به آنچه مىكنيد آگاه است » .

فعل « تَعْمَلُونَ » به دو وجه « تَعْمَلُونَ » و « يَعْمَلُونَ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « تَعْمَلُونَ » با تاء خطاب است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 347 ) . قرائت با تاء ، خطاب به حاضران و غائبان است . طرفداران قرائت مشهور به سياق جملات استناد مىكنند كه پيامبر را مورد خطاب قرار مىدهد « وَ اتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ » . مكى اين وجه قرائى را به علت اجماع قراء بر آن اختيار مىنمايد ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 193 ) .

ب . ابوعمرو « يَعْمَلُونَ » با ياء خوانده است ( دانى ، 1930 م ، ص 177 ) . قرائت با ياء خبر از مشركان و منافقان است . يعنى از مشركان و منافقان اطاعت نكنيد كه خداوند به آن چه مشركان و منافقان انجام مىدهند ، آگاه است . ابوعمرو سياق آيات را علت قرائت « يَعْمَلُونَ » مىداند ؛ زيرا در آيه قبل مىفرمايد : « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لا تُطِعِ الْكافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً » ( احزاب : 1 ) و چون سخن از كفار و منافقان است قرائت با ياء هماهنگ با سياق خواهد بود ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 288 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 570 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : فعل « تَعْمَلُونَ » به دو وجه « تَعْمَلُونَ » و « يَعْمَلُونَ » قرائت شده است . منابع احتجاج قراءات سياق جملات را دليل اختيار قرائت مشهور و هماهنگى با سياق آيات را دليل اختيار قرائت ابوعمرو مىدانند . به نظر مىرسد سياق جملات و آيات مرجح قرائت مشهور باشد ؛ زيرا در سه آيه ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لا تُطِعِ الْكافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً