اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢١٧

2 - 2 - 6 - 1 . قرائت به وجه خطاب و غيبت

در قرائت « يَعْمَلُون » با ياء جمله « وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ » هماهنگ با سياق جمله قبل « وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ » است . پس سياق جملات مؤيد اين وجه از قرائت است . در قرائت « تَعْمَلُون » با تاء سياق جمله « وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ » با سياق جملات « أَنْتُمْ هؤُلاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ » ، « وَ تُخْرِجُونَ فَرِيقاً مِنْكُمْ مِنْ دِيارِهِمْ تَظاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ » ، « وَ إِنْ يَأْتُوكُمْ أُسارى تُفادُوهُمْ » ، « أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتابِ » هماهنگ است . بنا بر اين قرائت ، از نُه جمله اى كه در اين آيه قرار گرفته است ، هشت جمله به صيغه خطاب است . اما در تحليل جمله « وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ » بايد گفت : اين جمله عطف به جمله « فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا » است و معناى اين دو جمله به هم پيوسته است . خداوند متعال پس از برشمردن اعمالى كه اين افراد مرتكب شده اند ، در دو جمله عذاب آنها را بيان مىكند كه جمله اول « فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا » مربوط به عذابشان در دنياست . در جمله اول خداوند متعال مىفرمايد : جزاى كسى از شما كه اين عمل را انجام دهد ، خوارى در حيات دنياست . و در جمله دوم « وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ » عذاب اخروى آنان را بيان مىكند و مىفرمايد : هر كسى از شما كه اين اعمال را انجام دهد در قيامت به شدت عذاب مىشود و عبارت « فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا » از جمله دوم به قرينه جمله اول حذف شده است ، پس اين جمله نيز با تقدير اين عبارت به صيغه خطاب خواهد بود .

از طرفى ديگر مىتوان گفت : اين آيه شريفه از ده جمله تشكيل شده است ، هفت جمله اول همگى در بيان اعمالى است كه اين گروه مرتكب شده اند ، جملات هشتم و نهم مربوط به عذاب كسانى است كه مرتكب اين گونه اعمال شده اند و خداوند با لفظ غيبت به آنان وعده عذاب دنيوى و اخروى مىدهد و جمله دهم ، جمله « وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ » است ؛ واژه « تَعْمَلُون » در اين آيه شريفه با هفت جمله اول كه سخن از انجام اعمال زشت اين گروه است ، تناسب بيشترى دارد ؛ بنابراين حمل اين جمله به جملات ابتداى آيه مناسب تر از عطف اين جمله به جمله ماقبل است كه از عذاب مرتكب شوندگان به اعمال ذكر شده ، سخن مىگويد .