اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢١٤

2 - 2 - 6 - 1 . قرائت به وجه خطاب و غيبت

مِّنْهُمْ » و « وَهُمْ يَعْلَمُونَ » مؤيد قرائت « يَعْمَلُون » با ياء است ؛ زيرا همگى به صيغه غائب بيان شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 248 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء در قرائت فعل « تَعْمَلُون » اختلاف كرده و ابن كثير آن را با ياء « يَعْمَلُون » و بقيه قراء با تاء « تَعْمَلُون » خوانده اند . هماهنگى با سياق و بافت كلام علت اختيار هر دو وجه قرائت دانسته شده است . اما با توجه به مطالبى كه در زمينه سياق و انواع آن بيان شد ، مىتوان گفت : سياق به سه نوع سياق كلمات ، جملات و آيات قابل تقسيم است . سياق كلمات قوى ترين نوع سياق است پس از آن سياق جملات از قوت بيشترى نسبت به سياق آيات برخوردار است .

در اين آيه كريمه طرفداران قرائت ابن كثير ، سياق آيات را دليل اختيار قرائت خود مىدانند و به آيات قالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَ لا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لا شِيَةَ فِيها قالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوها وَ ما كادُوا يَفْعَلُونَ ( بقره : 71 ) و أَ فَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَ قَدْ كانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ ما عَقَلُوهُ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ ( بقره : 75 ) استناد مىكنند ، در حالى كه بين آيه 71 با آيه مورد بحث دو آيه فاصله است كه در هر دو آيه خداوند بنى اسرائيل را مورد خطاب قرار داده و با لفظ خطاب با آنان سخن مىگويد : ( وَ إِذْ قَتَلْتُمْ نَفْساً فَادَّارَأْتُمْ فِيها وَ اللَّهُ مُخْرِجٌ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ( بقره : 72 ) و فَقُلْنا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِها كَذلِكَ يُحْيِ اللَّهُ الْمَوْتى وَ يُرِيكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ( بقره : 73 ) . پس چگونه ما سياق اين دو آيه را كه به آيه مورد بحث پيوند خورده است ، رها كرده و به سياق آيات قبل تر استناد نماييم ؟

اما در قرائت مشهور سياق جملات و آيات هر دو مؤيد قرائت « تَعْمَلُون » با تاء است . توضيح آن كه سياق جملات خطاب به يهود است ، خداوند متعال در ابتداى آيه يهود را مورد خطاب قرار داده و مىفرمايد : « ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ » و در پايان نيز با لفظ خطاب آنان را تهديد كرده و مىفرمايد : « وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ » ؛ بنابراين سياق جملات كه از قوت بيشترى نسبت به سياق آيات برخوردار است ، مؤيد اين وجه از قرائت است .

همچنين قرائت « تَعْمَلُون » با تاء با سياق آيات قبل نيز هماهنگ است . خداوند متعال مىفرمايد : ( وَ إِذْ قَتَلْتُمْ نَفْساً فَادَّارَأْتُمْ فِيها وَ اللَّهُ مُخْرِجٌ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ( بقره : 72 ) و فَقُلْنا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِها كَذلِكَ يُحْيِ اللَّهُ الْمَوْتى وَ يُرِيكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ( بقره : 73 ) .