اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٧

2 - 2 - 5 . اختلاف قرائت در وجه معلوم و مجهول

نظم و سياق واحدى قرار مىدهد ( واحدى ، 1415 ق ، ج 3 ، ص 18 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 374 ) .

ب . نافع ، ابن كثير ، ابن عامر ، ابوعمرو « صَدُّواْ » به فتح صاد يعنى به وجه معلوم خوانده اند ( دانى ، 1930 م ، ص 133 ) . قرائت « صَدُّواْ » به وجه معلوم يعنى اين كه مشركين مردم را از راه خدا باز مىدارند . مستند قراء در اختيار قرائت به وجه معلوم ساير آيات قرآن كريم است كه فعل « صد » به كفار اسناد داده شده است . در آيات « الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ » ( محمد : 1 ) و « هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » ( فتح : 25 ) فعل به وجه معلوم قرائت شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1402 ق ، ج 2 ، ص 23 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « صُدُّواْ » را به دو وجه « صُدُّواْ » و « صَدُّواْ » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، قرائت مشهور را هماهنگ با سياق جملات مىدانند .

34 . ( أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى إِلهِ مُوسى وَ إِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً وَ كَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبابٍ ) ( غافر : 37 )

فعل « صُدَّ » به دو وجه « صُدَّ » و « صَدَّ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « صُدَّ » به ضم صاد است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 365 ) . فعل « صُدَّ » فعل ماضى مجهول است و اسناد فعل به « الله » است يعنى « إنَّ الله صَدَّه عن السبيل » . طرفداران قرائت مشهور به فعل « زُيِّنَ » در جمله قبل اسناد مىكنند ؛ زيرا فعل « زُيِّنَ » به وجه مجهول قرائت شده است و قرائت « صُدَّ » به وجه مجهول هماهنگ با سياق جملات خواهد بود ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 315 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 632 ) .

ب . ابوعمرو ، ابن كثير ، نافع و ابن عامر « صَدَّ » به فتح صاد خوانده اند ( دانى ، 1930 م ، ص 191 ) . فعل « صَدَّ » فعل ماضى معلوم است و بنا بر اين قرائت ، فرعون بازدارنده از راه خداست . طرفداران قرائت به وجه معلوم به ذكر « فرعون » در جمله قبل و بعد استناد مىكنند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 244 ) .