اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ٢٠١

2 - 2 - 5 . اختلاف قرائت در وجه معلوم و مجهول

منظور رعايت تناسب و هماهنگى بين الفاظ مجهول خوانده مىشود و « المفصل » همان « المحرم » در معناست ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 448 - 449 ) .

ج . حمزه ، كسايى و شعبه « فَصَّل‌َحُرِّمَ » قرائت كرده اند ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 202 ) . فعل « فَصَّلَ » فعل معلوم و فعل « حُرِّمَ » فعل ماضى مجهول است . قرائت « فَصَّلَ » به وجه معلوم به جهت لفظ « اللّهِ » است كه در جمله قبل « وَ ما لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ » ذكر شده است و قرائت « حُرِّمَ » به جهت فعل « اضْطُرِرْتُمْ » است كه در جمله بعد « إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ » مجهول خوانده شده است و اگر فعل « حُرِّمَ » به وجه مجهول قرائت شود ، تناسب بين مستثنى و مستثى منه از لحاظ مجهول بودن هر دو رعايت مىشود ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 269 )

هر سه قرائت به يك معناست . در قرائت به وجه مجهول تأكيد بر فعل و در قرائت به وجه معلوم تأكيد بر فاعل فعل است ( زهيرى ، 2010 م ، ج 1 ، ص 302 - 303 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « فَصَّل‌َحَرَّمَ » ، را به سه وجه « فَصَّل‌َحَرَّمَ » ، « فُصِّل‌َحُرِّمَ » و « فَصَّل‌َحُرِّمَ » خوانده اند . طرفداران هر سه وجه به سياق استناد مىنمايند . مستند قرائت مشهور سياق سوره است . طرفداران قرائت « فُصِّل‌َحُرِّمَ » با تكيه بر ساير آيات قرآن كريم فعل « فُصِّلَ » را به وجه مجهول و به منظور رعايت و تناسب جمله‌ها فعل دوم « حُرِّمَ » را نيز به وجه مجهول خوانده اند . طرفداران قرائت « فَصَّل‌َحُرِّمَ » به سياق جملات استناد نموده اند و فعل « فَصَّلَ » را به علت هماهنگى با جمله قبل به وجه معلوم و فعل « حُرِّمَ » را براى هماهنگى با جمله بعد به وجه مجهول خوانده اند . اين وجه قرائى با سياق جملات تناسب و هماهنگى بيشترى دارد .

29 . ( أَ فَمَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلى تَقْوى مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلى شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فِي نارِ جَهَنَّمَ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ) ( توبه : 109 )