اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ١٩١

2 - 2 - 5 . اختلاف قرائت در وجه معلوم و مجهول

فعل « يُحْشَرُ » به دو وجه « يُحْشَرُ » و « نَحشُرُ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « يُحْشَرُ » به ضم ياء و فتح شين است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 540 ) . فعل « يُحْشَرُ » فعل مضارع مجهول است و « أَعْدَاءُ اللَّهِ » نائب فاعل و مرفوع است . سياق جملات مؤيد قرائت مشهور است ؛ زيرا فعل « يُوزَعُونَ » در پايان آيه به وجه مجهول قرائت شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 248 ) .

ب . نافع « نَحشُرُ » با نون و ضم شين قرائت كرده است ( اهوازى ، 2002 م ، ص 320 ) . « نَحشُرُ » فعل مضارع مرفوع و فاعل آن نحن مستتر و « أَعْدَاءَ اللَّهِ » مفعول به و منصوب است . نافع فعل « نَحشُرُ » را عطف به « نَجَّيْنَا » در آيه قبل « وَ نَجَّيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ » ( فصلت : 18 ) مىداند ؛ بنابراين قرائت نافع هماهنگ با سياق آيات است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 635 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « يُحْشَرُ » را به دو وجه « يُحْشَرُ » و « نَحشُرُ » قرائت كرده اند . طرفداران قرائت مشهور به سياق جملات و طرفداران قرائت نافع به سياق آيات استناد مىكنند .

21 . ( تَصْلى ناراً حامِيَةً ) ( غاشيه : 4 )

« [ ناچار ] در آتشى سوزان درآيند » .

فعل « تَصْلَى » به دو وجه « تَصْلَى » و « تُصْلَى » خوانده شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « تَصْلَى » به وجه معلوم است ( ابوعلى مالكى ، 1419 ق ، ص 838 ) . « تَصْلَى » فعل مضارع معلوم از ماده « صلى » است . طرفدران اين وجه از قرائت به اسلوب قرآن در استعمال فعل « صلى » استناد نموده و مىگويند : فعل « صلى » در ديگر آيات قرآن « وَ يَصْلى سَعِيراً » ( انشقاق : 12 ) و « سَيَصْلى ناراً ذاتَ لَهَبٍ » ( مسد : 3 ) و « الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرى » ( اعلى : 12 ) به وجه معلوم استعمال شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 371 ) .

ب . ابوعمرو و ابوبكر « تُصْلَى » با ضم تاء به وجه مجهول خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 400 ) . مستند ابوعمرو در قرائت « تُصْلَى » به وجه مجهول سياق آيات است ؛ زيرا در آيه بعد فعل « تُسْقَى » به وجه مجهول ذكر شده است و اگر فعل « تُصْلَى » نيز به وجه مجهول خوانده شود