اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ١٩٠

2 - 2 - 5 . اختلاف قرائت در وجه معلوم و مجهول

19 . ( ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ ) ( سبأ : 17 )

« اين [ عقوبت ] را به [ سزاى ] آنكه كفران كردند به آنان جزا داديم و آيا جز ناسپاس را به مجازات مىرسانيم » .

فعل « نُجَازِى » به دو وجه « نُجَازِى » و « يُجَازَى » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « نُجَازِى » با نون است ( قاضى ، 1375 ق ، ص 323 ) . فعل « نُجَازِى » فعل مضارع معلوم است و فاعل آن خداوند متعال است . سياق جملات و آيات مؤيد قرائت مشهور است . جمله « ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا » كه متصل به فعل « نُجَازِى » است به وجه متكلم مع الغير بيان شده است . همچنين آيات قبل : « فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَواتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ » ( سبأ : 16 ) و بعد « وَ جَعَلْنا بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بارَكْنا فِيها قُرىً ظاهِرَةً وَ قَدَّرْنا فِيهَا السَّيْرَ سِيرُوا فِيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنِينَ » ( سبأ : 18 ) نيز به وجه متكلم مع الغير بيان شده است و اگر فعل « نُجَازِى » نيز با نون خوانده شود كلام در سياق واحدى قرار مىگيرد ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 206 ) .

ب . ابن كثير ، ابن عامر ، ابوعمرو ، نافع و شعبه « يُجَازَى » به ضم ياء و فتح زاء خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 350 ) . فعل « يُجَازَى » فعل مضارع مجهول است و « الْكَفُور » نائب فاعل و مرفوع است . طرفداران قرائت با ياء و به وجه مجهول معتقدند بيشتر مواردى كه لفظ مجازات در قرآن كريم ذكر شده است ، به وجه مجهول است ، مانند : « الْيَوْمَ تُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ لا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ » ( غافر : 17 ) ، « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ » ( انعام : 160 ) ؛ بنابراين قرائت « يُجَازَى » هماهنگ با اسلوب قرآن كريم خواهد بود ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 294 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « نُجَازِى » را به دو وجه « نُجَازِى » و « يُجَازَى » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، قرائت مشهور را با سياق جملات و آيات هماهنگ مىدانند . مستند طرفداران وجه غير مشهور اسلوب قرآن كريم است .

20 . ( وَ يَوْمَ يُحْشَرُ أَعْداءُ اللَّهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ ) ( فصلت : 19 )