اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ١٨٩
2 - 2 - 5 . اختلاف قرائت در وجه معلوم و مجهول
18 . ( وَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها كَذلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ ) ( فاطر : 36 )
« و [ لى ] كسانى كه كافر شدهاند ، آتش جهنّم براى آنان خواهد بود . حكم به مرگ بر ايشان [ جارى ] نمىشود تا بميرند ، و نه عذابِ آن از ايشان كاسته شود . [ آرى ، ] هر ناسپاسى را چنين كيفر مىدهيم » .
فعل « نَجْزِى » به دو وجه « نَجْزِى » و « يُجزَى » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « نَجْزِى » است ( اهوازى ، 2002 م ، ص 303 ) . فعل « نَجْزِى » فعل مضارع معلوم است و سياق آيات : « وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ ما يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَ جاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ » ( فاطر : 37 ) مؤيد قرائت « نَجْزِى » است ( سالم محيسن ، 1430 ق ، ص 164 ؛ مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 210 )
ب . ابوعمرو « يُجزَى » به ضم ياء و فتح زاء خوانده است ( قاضى ، 1375 ق ، ص 327 ) . فعل « يُجزَى » فعل مضارع مجهول است و « كُلُّ » نائب فاعل و مرفوع است . طرفداران قرائت با ياء به وجه مجهول معتقدند بيشتر مواردى كه لفظ مجازات در قرآن كريم ذكر شده است ، به وجه مجهول است ، مانند : « الْيَوْمَ تُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ لا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ » ( غافر : 17 ) ، « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ » ( انعام : 160 ) ؛ بنابراين قرائت « يُجزَى » هماهنگ با اسلوب قرآن كريم خواهد بود ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 593 ؛ ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 296 ) .
همچنين سياق جملات نيز مؤيد قرائت ابوعمرو است ، زيرا افعال جملات قبل « لَا يُقْضَى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُم مِّنْ عَذَابِهَا » به وجه غائب آمده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 210 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « نَجْزِى » را به دو وجه « نَجْزِى » و « يُجزَى » قرائت كرده اند . سياق آيات قرينه اى بر تقويت قرائت مشهور و سياق جملات مؤيد قرائت ابوعمرو است .