اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ١٨٦

2 - 2 - 5 . اختلاف قرائت در وجه معلوم و مجهول

اسناد داده شده است ، فعل را به وجه معلوم و با تاء خطاب « تَنَزَّلَ » قرائت كرده اند ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 205 - 206 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « نُنَزِّلُ » را به سه وجه « نُنَزِّلُ » و « تُنَزَّلُ » و « تَنَزَّلَ » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، قرائت مشهور « نُنَزِّلُ » را هماهنگ با سياق آيات مىدانند كه فعل در آيات قبل و بعد به خداوند متعال اسناد داده شده است .

15 . ( يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَ نَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً ) ( طه : 102 ) .

« [ همان ] روزى كه در صور دميده مىشود ، و در آن روز مجرمان را كبودچشم برمىانگيزيم » .

فعل « يُنفَخُ » به دو وجه « يُنفَخُ » و « نَنفُخُ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « يُنفَخُ » با ياء است ( ابن خلف ، 1405 ق ، ص 130 ) . « يُنفَخُ » فعل مضارع مجهول است . طرفداران قرائت مشهور به آيه « وَ تَرَكْنا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْناهُمْ جَمْعاً » ( كهف : 99 ) و « يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجاً » ( نبأ : 18 ) استناد مىكنند كه فعل « يُنفَخُ » به وجه مجهول قرائت شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 106 ؛ كرمانى ، 1422 ق ، ص 277 ) . در قرائت به وجه مجهول هدف بيان انجام فعل است و مهم تعيين فاعل نيست .

ب . ابوعمرو « نَنفُخُ » با نون خوانده است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 438 ) . در قرائت ابوعمرو فعل « نَنفُخُ » فعل مضارع معلوم است و خداوند متعال از خود خبر مىدهد . استناد ابوعمرو به سياق جملات است ؛ زيرا جمله « وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقًا » خبر خداوند متعال از خود است ( ابن خالويه ، 1420 ق ، ص 247 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 463 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « يُنفَخُ » را به دو وجه « يُنفَخُ » و « نَنفُخُ » قرائت كرده اند . قرائت « نَنفُخُ » هماهنگ با سياق جملات است ؛ زيرا فعل « وَنَحْشُرُ » در جمله بعد نيز به وجه معلوم به خداوند متعال اسناد داده شده است . البته قرائت مشهور هماهنگ با اسلوب قرآن كريم در استعمال واژه « نفخ فى الصور » است . در ده آيه مسأله دميدن در صور مطرح شده است و در همه آيات به وجه مجهول قرائت شده است .