اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ١٧٨
2 - 2 - 5 . اختلاف قرائت در وجه معلوم و مجهول
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء در قرائت فعل « نَغْفِرْ » در آيه « . . . نَغْفِرْ لَكُمْ خَطاياكُمْ وَ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ » اختلاف دارند . قرائت مشهور آيه « نَغْفِرْ » به وجه معلوم است . ابن عامر و نافع فعل را به وجه مجهول « تُغفَر » و « يُغفَر » ، خواند اند . طرفداران قرائت مشهور ، سياق جملات را قرينه اى بر تقويت قرائت « نَغْفِرْ » به وجه معلوم مىدانند ؛ زيرا مطابق اين قرائت ، فعل « نَغْفِرْ » با فعل « قُلْنَا » در جمله قبل و فعل « سَنَزِيدُ » در جمله بعد هماهنگ است . علاوه بر سياق جملات كه منابع احتجاج قراءات مؤيد قرائت مشهور مىدانند ؛ سياق آيات نيز هماهنگ با قرائت مشهور است ؛ زيرا آيه قبل « وَ ظَلَّلْنا عَلَيْكُمُ الْغَمامَ وَ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَ ما ظَلَمُونا وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ » ( بقره : 57 ) و آيه بعد « فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ » ( بقره : 59 ) نيز به وجه تكلم است .
7 . ( وَ إِذْ قِيلَ لَهُمُ اسْكُنُوا هذِهِ الْقَرْيَةَ وَ كُلُوا مِنْها حَيْثُ شِئْتُمْ وَ قُولُوا حِطَّةٌ وَ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً نَغْفِرْ لَكُمْ خَطِيئاتِكُمْ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ ) ( اعراف : 161 )
« و [ ياد كن ] هنگامى را كه بديشان گفته شد : « در اين شهر سكونت گزينيد ، و از آن - هر جا كه خواستيد - بخوريد ، و بگوييد : [ خداوندا ، ] گناهان ما را فرو ريز . و سجدهكنان از دروازه [ شهر ] درآييد ، تا گناهان شما را بر شما ببخشاييم [ و ] به زودى بر [ اجر ] نيكوكاران بيفزاييم » .
فعل « نَّغْفِرْ » به دو وجه « نَّغْفِرْ » و « تُغفَر » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « نَّغْفِرْ » با نون است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 339 - 340 ) . « نَّغْفِرْ » فعل مضارع مجزوم است . در قرائت مشهور فعل به وجه جمع به خداوند متعال اسناد داده مىشود . مستند طرفداران قرائت جمهور سياق جملات است ؛ زيرا در جمله بعد مىفرمايد : « سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ » ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 299 ) .
ب . نافع و ابن عامر « تُغفَر » خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 272 ) . « تُغفَر » فعل مضارع مجزوم و مجهول است و « خَطِيئَاتُكُمْ » نائب فاعل و مرفوع است . علت قرائت به وجه مجهول نيز سياق جملات دانسته شده است ؛ زيرا جمله اول آيه « وَ إِذْ قِيلَ لَهُمُ اسْكُنُوا » به وجه مجهول