اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ١٦٥

2 - 2 - 4 . اختلاف قرائت در اعراب فعل

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « وَيَقُولُ » را به سه وجه « وَيَقُولُ » ، « وَيَقُولَ » و « يَقُولُ » خوانده اند . به نظر مىرسد قرائت « وَيَقُولُ » كه قرائت قراء كوفه است ، هماهنگ با سياق آيات است ؛ زيرا در آيه : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصارى أَوْلِياءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ » ( مائده : 51 ) خداوند متعال مسلمانان را از دوستى با يهود و نصارى منع مىكند و در آيه بعد : « فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشى أَنْ تُصِيبَنا دائِرَةٌ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلى ما أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نادِمِينَ » ( مائده : 52 ) خداوند متعال حال برخى از كسانى را مطرح مىنمايد كه با وجود منع الهى از دوستى با يهود و نصارى با بهانه اى واهى با آنان ارتباط پنهانى دارند . و خداوند متعال خطاب به رسولش مىفرمايد : اميد است با فتحى كه پيش مىآيد و يا امرى از جانب خداوند ، اين افراد بيمار دل از كرده خود و آن چه در دل پنهان داشته اند ، پشيمان شوند .

اما در آيه مورد بحث خداوند متعال در صدد بيان واكنش مسلمانان پس از برملا شدن رابطه پنهانى اين افراد بيمار دل با يهود و نصارى است . بنا براين ، آيه ارتباطى با آمدن فتح و يا امرى از جانب خداوند ندارد و يك جمله مستأنفه است كه قرائت به رفع هماهنگ با سياق آيات خواهد بود .

4 . ( وَ قَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَ عِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِنْ كانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبالُ ) ( ابراهيم : 46 )

« و به يقين آنان نيرنگ خود را به كار بردند ، و [ جزاى ] مكرشان با خداست ، هر چند از مكرشان كوه‌ها از جاى كنده مىشد » .

فعل « لِتَزُولَ » به دو وجه « لِتَزُولَ » و « لَتَزُولُ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « لِتَزُولَ » به كسر لام اول و فتح لام الفعل است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 300 ) . بنا بر قرائت مشهور « إِن » به معناى « ما » و لام بر سر فعل مضارع « لِتَزُولَ » لام جهود است : « ما كان مكرهم لتزول منه الجبال » . بنا بر اين قرائت الجبال استعاره از دين اسلام و دعوت رسول خدا ( ص ) است . يعنى مكر و نيرنگ كفار نمىتواند دين اسلام را از بين ببرد ؛ زيرا