اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ١٢٠

2 - 2 - 2 - 2 . قرائت به دو وجه « فَعلَ » و « افعل »

« أَخَرَقْتَهَا » و « جِئْتَ » حضرت خضر است و اگر در جمله « لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا » كه بين دو جمله واقع شده است فعل از باب ثلاثى مزيد « لِتُغْرِقَ » قرائت شود ، فاعل آن حضرت خضر خواهد بود و فعل در هر سه جمله داراى فاعل يكسانى خواهد بود و تقدير آيه بدين شكل خواهد بود : « لتغرق أنت أيها الرجل أهل هذه السفينة بالخرق الذى خرقت فيها » .

ب . حمزه و كسايى « لِيَغْرَقَ » خوانده اند ( دمياطى ، 1407 ق ، ص 293 ) . فعل « لِيَغْرَقَ » ثلاثى مجرد است و « أَهْلُهَا » مرفوع و فاعل آن است . قرائت با ياء التفات از خطاب به غيبت است ( سالم محيسن ، 1408 ق ، ج 2 ، ص 381 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « لِتُغْرِقَ » را به دو وجه « لِتُغْرِقَ » و « لِيَغْرَقَ » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، قرائت مشهور را هماهنگ با سياق جملات مىدانند ؛ زيرا در قرائت با تاء اسناد فعل در هر سه جمله به يك فاعل خواهد بود . و فاعل در هر سه جمله حضرت خضر است . بررسى تفسيرهاى فريقين از قرن اول نشان مىدهد در تفسيرهاى قرن اول تا سوم اثرى از بيان اختلاف قرائت آيه وجود ندارد و در تفسيرهاى قرن چهارم به بعد آن چه از قرائت آيه ديده مىشود ، گزارش اختلاف قرائت و بيان معناى آن است و هيچ يك از مفسران به مسأله سياق و اثر آن در اختيار يك وجه قرائى اشاره اى نكرده اند ؛ حتى طبرى نيز چون هر دو قرائت در نهايت اختلافى در تفسير آيه ايجاد نمىكند و هر دو قرائت به يك معناست ، هر دو قرائت را صحيح دانسته است .

7 . ( إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ ) ( نمل : 80 )

8 . ( فَإِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ ) ( روم : 52 )

« البتّه تو مردگان را شنوا نمىگردانى ، و اين ندا را به كران - چون پشت بگردانند - نمىتوانى بشنوانى » .

فعل « وَلَا تُسْمِعُ » به دو وجه « وَلَا تُسْمِعُ » و « وَلَا يَسمَعُ » قرائت شده است :