اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — الصفحة ١١٠

2 - 2 - 2 - 1 . قرائت به دو وجه « فَعلَ » و « فَعَّلَ »

14 . ( الَّذِي جَمَعَ مالًا وَ عَدَّدَهُ ) ( همزه : 2 )

« كه مالى گرد آورد و برشمرد » .

فعل « جَمَعَ » به دو وجه « جَمَعَ » و « جَمَّعَ » قرائت شده است :

الف . قرائت مشهور آيه « جَمَعَ » بدون تشديد است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 644 ) . مستند قراء در اختيار قرائت « جَمَعَ » به تخفيف آيه « قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ » ( يونس : 58 ) است كه همه قراء به تخفيف خوانده اند ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 772 ) . برخى معتقدند : مال مفرد است نيازى به قرائت با تشديد نيست . البته قرائت به تخفيف دلالت بر تكثير نيز دارد ( ابن ابى مريم ، 1414 ق ، ج 3 ، ص 1397 ، ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 375 ) .

ب . ابن عامر ، حمزه و كسايى « جَمَّعَ » با تشديد خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 1 ، ص 403 ) . طرفداران قرائت به تشديد معتقدند تشديد فعل دلالت دارد كه اين عده مال را در جاهاى مختلف و زمان‌هاى گوناگون جمع نموده اند نه در يك مكان و يك زمان . همچنين اين عده به سياق جملات استناد مىنمايند ؛ زيرا در جمله بعد فعل « عَدَّدَهُ » مشدد قرائت شده است و قرائت فعل « جَمَّعَ » با تشديد هماهنگ با سياق كلام خواهد بود ( آلوسى ، 1415 ق ، ج 15 ، ص 461 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 772 ) .

تحليل اثر سياق در اختيار قراءات : قراء فعل « جَمَعَ » را به دو وجه « جَمَعَ » و « جَمَّعَ » قرائت كرده اند . قرائت « جَمَّعَ » به تشديد هماهنگ با سياق كلمات و جملات است . با توجه به آن چه در قرائت افعال « جَمَعَ » ، « سُجِّرَتْ » ، و . . . بيان شد برخى از قراء همچون ابن عامر در اين گونه موارد به واژه بعد توجه داشته و اگر كلمه بعد جمع بوده است ، مشدد خوانده و اگر مفرد بوده به صورت تخفيف قرائت كرده است . اين موضوع نشان مىدهد اگر هم قراء به سياق توجه داشته اند ، توجه عميق نبوده و تنها به هماهنگى ظاهرى لفظ بوده است و اين رويكرد در منابع احتجاج قراءات نيز وارد شده و آن‌ها با توصيفى ظاهرى از الفاظ آيه و نه تحليل عميق سعى بر بيان اثر سياق در اختيار قرائت دارند .

15 . ( نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ ) ( شعراء : 193 )

« روح الامين آن را بر دلت نازل كرد » .