ترجمه و شرح باب حادى عشر ( فارسى ) — الصفحة ٨٧

[ 4 . ديدنى نبودن ]

و أمّا سمعا فلوجوه : الأوّل ، أنّ موسى عليه السّلام لمّا سأل الرؤية أجيب ب لَنْ تَرانِي ، و لن لنفي التّأبيد نقلا عن أهل اللّغة ، و إذا لم يره موسى لم يره غيره بطريق أولى .

الثاني ، قوله : لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ [ الأنعام / 103 ] تمدح بنفي إدراك الأبصار له ، فيكون إثباته له نقصا .

الثالث ، انّه تعالى استعظم طلب رؤيته ، و رتّب الذّم عليه و الوعيد ، فقال : فَقَدْ سَأَلُوا مُوسى أَكْبَرَ مِنْ ذلِكَ فَقالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ [ النساء / 153 ] ، وَ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلائِكَةُ أَوْ نَرى رَبَّنا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَ عَتَوْا عُتُوًّا كَبِيراً [ الفرقان / 21 ] .

و امّا گواهى نقل به چند وجه است : نخست : وقتى از موسى عليه السّلام درخواست ديدن خداوند شد ، جواب آمد كه : « لن ترانى ؛ هرگز مرا نخواهى ديد » ؛ و لن ، بنابر گفتهء اهل لغت ، براى نفى ابدى است . و هرگاه موسى خداوند را نبيند ديگران نيز به طريق اولى او را نخواهند ديد .

دوم : آيهء « چشم‌ها او را درنمىيابد و اوست كه چشم‌ها را درمىيابد » .

[ انعام / 103 ] خداوند را از اين جهت مىستايد كه چشم‌ها او را درنمىيابد ؛ پس اگر او را دريابد ، نقصى براى خداوند خواهد بود . [ چون اگر نفى ديده شدن توسط چشم ، كمال و سبب ستايش به شمار آيد ، عدم آن ، يعنى ديده شدن توسط چشم ، نقص خواهد بود . ]

سوم : خداى متعال درخواست ديدن خود را بزرگ شمرد و نكوهش و وعيد را بر آن مترتب ساخت و فرمود : « البته از موسى بزرگتر از اين را خواستند و گفتند : خدا را آشكارا به ما بنماى . پس به سزاى ظلمشان صاعقه آنان را فرو گرفت . » [ نساء / 153 ] « و كسانى كه به لقاى ما اميد ندارند ، گفتند : چرا فرشتگان بر ما نازل نشدند يا پروردگارمان را نمىبينيم ؟ قطعا در مورد خود تكبر ورزيدند و سخت سركشى كردند . » [ فرقان / 21 ]