ترجمه و شرح باب حادى عشر ( فارسى ) — الصفحة ٦٩

[ دلايل حدوث كلام از نظر معتزله ]

بيان الملازمة انّه أخبر بإرسال نوح في الأزل بقوله : إِنَّا أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى قَوْمِهِ [ اعراف / 57 ] و لم يرسله ، إذ لا سابق على الأزل ، فيكون كذبا .

الرّابع ، انّه يلزم منه العبث في قوله : أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ [ بقره / 43 ] إذ لا مكلّف في الأزل ، و العبث قبيح ، فيمتنع عليه تعالى .

الخامس ، قوله تعالى : ما يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ [ انبياء / 2 ] و الذّكر هو القرآن ، لقوله : إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ [ حجر / 9 ] ، وَ إِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَ لِقَوْمِكَ [ زخرف / 44 ] ، وصفه بالحدوث فلا يكون قديما .

فقول المصنّف رحمه اللّه « و تفسير الأشاعرة غير معقول » إشارة إلى ما ذكرناه في هذه المقدّمات .

بيان ملازمه آن است كه خداوند با اين سخن خود كه : « ما نوح را به سوى قومش فرستاديم » [ اعراف / 59 ] در ازل از فرستادن نوح خبر داده است در حالىكه او را نفرستاده بود ، چون چيزى سابق بر ازل نيست ، پس اين خبر دروغ مىباشد !

دليل چهارم : قديم بودن كلام الهى مستلزم عبث بودن در اين آيه است : « نماز را به پا داريد و زكات بپردازيد . » [ بقره / 43 ] ، زيرا در ازل مكلّفى نبوده است . و كار عبث كردن ، قبيح است ، پس بر خداوند متعال محال مىباشد . [ زيرا او حكيم است ، و از حكيم فعل عبث سرنمىزند . ]

دليل پنجم : سخن خداى متعال : « هيچ ذكر تازه‌اى از پروردگارشان نيامد ( جز آنكه بازىكنان آن را شنيدند . ) » [ انبياء / 2 ] مقصود از ذكر همان قرآن است ، به دليل آيهء « ما ذكر را فروفرستاديم و ما آن را نگاهدارنده‌ايم . » [ حجر / 9 ] ، « و قرآن ذكرى براى تو و براى قوم توست . » [ زخرف / 44 ] و خداوند در اين آيه [ - آيه 2 از سورهء انبياء ] آن را به حدوث [ و تازه بودن ] متصف كرده است ، پس قديم نمىباشد .

اين سخن مؤلف رحمه اللّه كه « تفسير اشاعره [ از متكلم بودن خداى متعال ] نامعقول است » به آنچه ما در اين مقدمات گفتيم اشاره دارد .