ترجمه و شرح باب حادى عشر ( فارسى ) — الصفحة ٥٦

[ 4 . اراده و كراهت ]

أبو الحسين البصري . و أمّا الأمر فهو مستلزم للإرادة لا نفسها .

و قالت الأشاعرة و الكرّامية و جماعة من المعتزلة انّها صفة زائدة مغايرة للقدرة و العلم مخصّصة للفعل .

ثمّ اختلفوا ، فقالت الأشاعرة ذلك الزائد معنى قديم .

و قالت المعتزلة و الكرامية هو معنى حادث . فالكرامية قالوا : هو قائم بذاته تعالى ، و المعتزلة قالوا : لا في محلّ .

و سيأتي بطلان الزيادة ، فإذن الحقّ ما قاله أبو الحسين البصري .

و الدّليل على ثبوت الإرادة من وجهين :

خواهد آمد ، اراده نيست ؛ و اگر مقصودش علم مقيّد به مصلحت باشد ، [ يعنى اراده عبارت است از علم به مصالح ] ، به سخن ابو الحسين بصرى بازمىگردد ، [ و حرف تازه‌اى نخواهد بود . ] امّا امر و فرمان مستلزم اراده است نه آنكه خود اراده باشد .

اشاعره و كرّاميه و گروهى از معتزله گفته‌اند كه اراده صفتى است زائد و مغاير با قدرت و علم كه تخصيص‌دهنده به فعل مىباشد ، [ يعنى مشخص مىكند كه كدامين فعل با كدام ويژگىهاى زمانى و مكانى و غير آن به صدور و تحقق اختصاص يابد . ]

آنگاه اختلاف كرده‌اند ؛ پس اشاعره گفته‌اند : آن امر زايد [ كه اراده است ] معنايى قديم است .

و معتزله و كراميه گفته‌اند : معنايى حادث است . كراميه گفته‌اند : اين معناى حادث قائم به ذات خداى متعال است ، و معتزله گفته‌اند : محلّى ندارد .

در آينده خواهيم گفت كه قول به زايد بودن اراده بر ذات ، نادرست است ؛ بنابراين ، حق همان است كه ابو الحسين بصرى گفته است .

دليل بر ثبوت اراده [ به عنوان وصفى از اوصاف خداى متعال ] دو امر است :