ترجمه و شرح باب حادى عشر ( فارسى ) — الصفحة ١٢٠

[ 6 . وجوب عوض دادن در قبال دردها ]

[ 6 . وجوب عوض الآلام ]

قال : السّادس ، في أنّه تعالى يجب عليه فعل عوض الآلام الصّادرة عنه ، و معنى العوض هو النّفع المستحقّ الخالى من التّعظيم و الإجلال ، و إلّا لكان ظالما ، تعالى اللّه عن ذلك . و يجب زيادته على الألم و إلّا لكان عبثا .

أقول : الألم الحاصل للحيوان إمّا أن يعلم فيه وجه من وجوه القبح فذلك يصدر عنّا خاصّة ، أو لا يعلم فيه ذلك فيكون حسنا . و قد ذكر لحسن الألم وجوه :

الأوّل ، كونه مستحقّا .

الثّاني ، كونه مشتملا على النّفع الزّائد العائد إلى المتألّم .

الثّالث ، كونه مشتملا على دفع الضّرر الزّائد عليه .

الرّابع ، كونه بما جرت به العادة .

[ 6 . وجوب عوض دادن در قبال دردها ]

[ 6 . وجوب عوض دادن در قبال دردها ]

متن : ششم اينكه بر خداوند واجب است كه عوض دردهاى صادر از او را [ - مانند رنج‌هاى مسبّب از زلزله و سيل و آتش‌فشان ] بجا آورد - عوض يعنى نفعى كه فرد سزاوار آن است و خالى از گرامى و بزرگ‌داشت مىباشد ، - و گرنه ستمگر خواهد بود ، و خداوند برتر از آن است كه ستمگر باشد . عوض بايد بيش از درد [ واردآمده بر فرد ] باشد ، و گرنه بيهوده خواهد بود .

شرح : دردى كه بر موجود زنده وارد مىشود يا وجهى از وجوه قبح در آن معلوم است ، - اين قسم تنها از ما صادر مىشود - و يا معلوم نيست . و اين قسم نيكو مىباشد ، و براى نيكويى آن چند وجه گفته شده است :

1 . فرد سزاوار آن باشد .

2 . دربردارندهء نفع بيشترى باشد كه شخص دردمند از آن بهره‌مند مىشود .

3 . موجب دفع ضررى بيشتر از وى باشد .

4 . براساس جريان عادّى امور باشد .