ترجمه و شرح باب حادى عشر ( فارسى ) — الصفحة ١١٢

[ شرايط حسن تكليف براى مكلف چيست ؟ ]

الأوّل ، علمه بصفات الفعل من كونه حسنا أو قبيحا .

الثّانى ، علمه به قدر ما يستحقّه كلّ واحد من المكلّفين من ثواب و عقاب .

الثّالث ، قدرته على إيصال المستحقّ حقّه .

الرّابع ، كونه غير فاعل للقبيح .

الثّالث ، عائد إلى المكلّف و هو محلّ التّكليف و هي ثلاثة :

الأوّل ، قدرته على الفعل لاستحالة تكليف ما لا يطاق كتكليف الأعمى نقط المصحف و الزمن بالطّيران .

الثّاني ، علمه بما كلّف به أو إمكان علمه به ، فالجاهل المتمكّن من العلم غير معذور .

الثالث ، إمكان آلة الفعل .

1 . آگاهى او از صفات فعل ، يعنى خوب و بد بودن آن .

2 . آگاهى او از مقدار پاداش و كيفرى كه هريك از مكلّفان سزاوار آنند .

3 . توانايى او بر رساندن حق به صاحب آن .

4 . فاعل قبيح نبودن او .

شرط سوم : به مكلّف ، يعنى محلّ تكليف ، بازمىگردد ، و آن سه چيز است :

1 . قدرتش بر فعل ، چون تكليف به فراتر از طاقت و توان محال است ، مانند مكلف كردن شخص نابينا به نقطه‌گذارى كلمات قرآن ، و يا انسان فلج به پرواز كردن در آسمان .

2 . آگاهى او از آنچه به آن مكلّف شده يا امكان آگاهىاش از آن ؛ پس جاهلى كه مىتواند آگاه شود ، عذرى ندارد .

3 . امكان آلت فعل .