أنيس الناس ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٩

فصل دوازدهم در باب آداب برده خريدن و شرط آن

چون غلام و كنيزك اشترا نمايى و حاصل كنى هشيار باش . چه آدمى خريدن علمى است دشوار ، و گمان اكثر مردم آنكه برده خريدن و علم آن از جملهء بازرگانى است ، امّا از جملهء فيلسوفى است . و بسيارى از برده باشد كه به ظاهر نيكو نمايد و چون به علم درو نگرند به خلاف آن باشد . پس هرچه نه به علم اشترا نمايند در آن مغبون باشند .

و دشوارترين معرفتها آدمى شناختن است . چه عيب و هنر آدمى بسيارست و يك عيب باشد كه صد هنر بپوشد ، همچنانچه يك هنر صد عيب بپوشد .

و آدمى را نتوان شناخت الّا به فراست يا به تجربه و مصاحبت ، و از آثار انبيا كه در ميان خلايق مانده فراست است .

بدان كه شراى مماليك را سه شرط است :

اوّل شناختن عيب و هنر ظاهر و باطن هريكى در ابتدا به فراست .

دوم از علتهاى نهان و آشكار ايشان باخبر بودن و آگاه شدن به علامات .

سيم شناختن هرجنسى از اجناس آن .