الرسالة السعدية ( رساله سعديه ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٠
فلسفه در جهان اسلام و ضرورت برگزارى همايش قرطبه و اصفهان
فلسفى مردِ دين مپنداريد * حيز را جفتِ سام يل منهيد
دو چشم فلسفى چون بود احول * ز واحد ديدن حق شد معطّل
ابو نصر فارابى و ابن سينا دو چهرهء ممتاز در انديشه‌هاى فلسفى چنان چهره‌اى زشت يافتند كه ننگ زمان و نحسى دوران به‌شمار آمدند :
قد ظهرت فى عصرنا فرقة * ظهورها شؤم على العصر
لا تقتدى فى الدّين الّا بما * سنّ ابن سينا و ابو نصر
دانشمندان اهل سنّت و جماعت فلسفهء يونان را مقابل با قرآن قرار دادند و كتابهايى همچون ترجيح اساليب القرآن على اساليب اليونان و رشف النّصائح الايمانيّة فى كشف الفضائح اليونانيّة نگاشته گرديد . ابن سينا « مخنّث دهرى » و كتاب شفاى او « شقا » خوانده شد و از آن به سرمايهء « مرض » و بيمارى تعبير گرديد :
قطعنا الاخوّة عن معشر * بهم مرض من كتاب الشّفا
فماتوا على دين رسطالس * و متنا على مذهب المصطفى
شناعت فلسفه و نفرت از فلاسفه به حدّى رسيد كه دانشمندى همچون ابن نجا اربلى در حال احتضار آخرين گفته‌اش : صدق اللّه العلىّ العظيم و كذب ابن سينا بود . عرصه بر فلسفه و فيلسوفان و آثار فلسفى چنان تنگ گرديد كه در مدينة السّلام يعنى بغداد ورّاقان و كتابفروشان را به سوگند وا داشتند كه كتابهاى فلسفه و كلام و جدل را در معرض فروش نگذارند و كتابهايى نظير كتاب صون المنطق و الكلام عن المنطق و الكلام و القول المشرق فى تحريم المنطق جلال الدّين سيوطى مورد پسند اهل دين و حافظان شريعت گرديد و ارباب تراجم دربارهء كسانى كه به فلسفه و علوم عقلى مىپرداختند ، مىگفتند :
« دنّس نفسه بشئ من العلوم الأوائل » .
در اين ميان بسيارى از دانشمندان كوشيدند تا اين شكاف ميان دين و فلسفه را از بين ببرند ولى موفّق نشدند از جمله آنان ناصرخسرو قباديانى بود كه كتاب جامع الحكمتين