الرسالة السعدية ( رساله سعديه ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٧

بحث پنجم « 1 » در آنكه بنده فاعل است

بيشتر است از بشر كه به مذهب اشاعره است . چرا كه خر بشر را اگر يك بار جوى كوچك برى ، از آنجا مىگذرد و اگر بر كنار جوى بزرگ برى

/ 46 B /

و هرچند تكليف كنى و به چوب ضرب بىمحابا نمايى ، از آنجا نمىگذرد . براى آنكه فرق كرده ميان آنچه‌قدرت دارد بر آن و آنچه قدرت ندارد ؛ و اين جماعت از خر كمتر اين‌قدر فرق نكرده‌اند .

السابع : أنّه يلزم أن يكون اللّه تعالى أضرّ على عبده من الشيطان ؛ لأنّ اللّه تعالى لو خلق الكفر فى العبد ثمّ عذّبه عليه كان أضرّ من الشيطان الذى لا قدرة له على العبد سوى التخييل و التزيين و الوسوسة ؛ فكان يجب « 1 » أن يستعاذ بالشيطان من اللّه تعالى لا أن يستعاذ باللّه من الشيطان .

هفتم : از آن وجوه آنكه هرگاه فعل از خدا باشد و بر آن بنده را عذاب كند ، ضرر او بر بندهء خود بيشتر خواهد بود از شيطان . چراكه بر فعل خود ديگرى را عذاب مىكند ؛ و شيطان را قدرت نيست بر بنده مگر آنكه زينت مىدهد محرّمات « 2 » را به نظر مكلّفان و به وسوسه خيالات بيهده در خاطر ايشان خطور مىنمايد . پس در اين صورت ، پناه بايد جست به شيطان از ضرر خداوند منّان ، نه آنكه به خدا پناه بريد از شرّ شيطان .

( 1 ) . س : حجب . ( 2 ) . س : محرمان .