الرسالة السعدية ( رساله سعديه ) ( فارسى ) — الصفحة ٧١

بحث دوّم در قدم و حدوث كلام است

بعد از آن ، خلاف ديگر

/ 28 B /

كرده‌اند :

معتزله گفته‌اند كه : معناى كلام نيست مگر حروف و اصوات ؛ و اين حروف و اصوات حادث‌اند ؛ و به مذهب ايشان كلام خدا قديم نيست .

و اشاعره گفته‌اند كه : خداى راست كلام نفسانى ، قائم به ذات خدا ، حلول نموده در ذات ، كه آن كلام شنيده نمىشود ، قديم است ، حادث نيست ، به يك و تيره است ، امر و نهى نيست و خبر و استخبار نيست . پس لازم شده اينان را محال از چندين وجه :

اوّل : اثبات چيزى « 1 » كه نزد اينان معقول نيست ، نه خود فهميده‌اند و نه توانند به ديگرى فهمانيد ؛ و صفت خداى تعالى به اين معنا و مثل اين ، جايز نيست در حقّ حقّ تعالى . چرا كه صفات خدا موقوف است به اذن شارع و ممتنع است كه وصف كرده شود به آنچه معلوم نباشد كمال آن ، و غيرمعقول را معلوم نيست كمال و نقص آن . پس ممتنع باشد وصف خدا به آن . زيرا كه صفات او ، صفات كمال است ، ذو الجلال و الإكرام .

الثانى : الأمر و النهى و الخبر و الاستخبار و غيرها من أساليب الكلام ، ماهيّات مختلفة ؛ فيمتنع الحكم بوحدتها ، لامتناع الحكم بوحدة الامور المختلفة .

دوّم : در ابطال آنكه

/ 29 A /

گفته‌اند كه كلام خدا امر واحد است ، آنكه

( 1 ) . س : چيز .